Οι καφέ κηλίδες ή εφηλίδες είναι τα καφέ σημάδια που εμφανίζονται προοδευτικά σε φωτοεκτεθειμένα σημεία του σώματος . Οι καφέ κηλίδες είναι τα πιο γνωστά και εύκολα αναγνωρίσιμα σημάδια της δερματικής γήρανσης ή “δερματοπόρωσης”. Οι καφέ κηλίδες δεν αφορούν μόνο ηλικιωμένους αλλά και άτομα νεότερων ηλικιών με ιστορικό έκθεσης στον ήλιο ή οικογενειακή προδιάθεση. Οι καφέ κηλίδες είναι  επίπεδα σημάδια όρια και χρώμα σε διάφορες αποχρώσεις του καφέ. Αποτελούν καλοήθεις υπερπλασίες των κυττάρων της επιδερμίδας και είναι εντελώς επιφανειακές. Οι περιοχές που εντοπίζονται κυρίως  είναι το πρόσωπο, η ραχιαία επιφάνεια των χεριών, τα άκρα και η πλάτη. Οι καφέ κηλίδες έχουν την τάση να εμφανίζονται και να πολλαπλασιάζονται με το χρόνο.

-Καφε σημαδια και παναδες. Είναι το ιδιο;

Ο όρος «πανάδες» χρησιμοποιείται από το ευρύ κοινό εννοώντας ένα ευρύ φάσμα δυσχρωμιών του προσώπου και του σώματος. Έτσι ο όρος πανάδες χρησιμοποιείται στην περίπτωση των καφέ σημαδιών/εφηλίδων. Επίσης χρησιμοποιείται και στην περίπτωση του μελάσματος. Το μέλασμα μπορεί πολλές φορές να συγχέεται με τις εφηλίδες αλλά είναι τελείως διαφορετικό πράγμα. Το μέλασμα οφείλεται σε υπερπαραγωγή μελανίνης από τα μελανινοκύτταρα των φωτοεκτεθειμένων περιοχών. Συνεπώς δεν έχει καμία σχέση με την υπερπλασία των επιδερμιδικών κυττάρων.

Αυτή η διαφορά έχει σημασία στη θεραπεία. Όπως θα δούμε παρακάτω τα καφέ σημάδια αντιμετωπίζονται με επιτυχία με τη βοήθεια συντηρητικών κι επεμβατικών μεθόδων. Αντίθετα το μέλασμα έχει άλλη στρατηγική αντιμετώπισης.

-Πως αφαιρούνται οι καφέ κηλίδες;

Στόχος του δερματολόγου είναι να απαλλάξει τον ασθενή του από τα αντιαισθητικά καφέ σημάδια που δίνουν την εντύπωση του γήρατος πολλές φορές άδικα. Αυτό μπορεί να γίνει με συντηρητικά μέσα ή με επεμβατικές μεθόδους.

Στα συντηρητικά μέσα περιλαμβάνονται θεραπείες με εφαρμογή κρεμών που περιέχουν λευκαντικούς ή απολεπιστικούς παράγοντες (οξέα φρούτων, ρετινόλη). Έχουν αποτελεσματικότητα στις ανοιχτόχρωμες κηλίδες και μόνο μετά από μακρά περίοδο εφαρμογής. Χρησιμοποιούνται και σαν θεραπεία συντήρησης μετά από επεμβατικές μεθόδους.

Υπάρχουν επεμβατικές μέθοδοι όπως ο καυτηριασμός με κρυοθεραπεία . Η κρυοθεραπεία χρησιμοποιείται κατά κόρον και είναι αποτελεσματική για τις εφηλίδες. Στόχος της είναι η καταστροφή κι αποκόλληση μέρους ή ολόκληρης της εφηλίδας μετά από μία ή περισσότερες εφαρμογές. Ωστόσο ενέχει τον κίνδυνο εμφάνισης σημαδιών και μόνιμων δυσχρωμιών.

Δοκιμασμένη και αποτελεσματική είναι και η εφαρμογή χημικών πήλινγκ στις καφέ κηλίδες. Απαιτείται μια σειρά συνεδριών με μεσοδιαστήματα 3-4 εβδομάδων. Κάθε συνεδρία επιτυγχάνει την αφαίρεση ενός μέρους της πανάδας μέσω ελεγχόμενης απολέπισης. Η εφαρμογή πήλιγνκ βοηθά κυρίως σε φωτογηρασμένες περιοχές με πάρα πολλές καφέ κηλίδες. Ως μέθοδος έχει εποχιακούς περιορισμούς.

Στο ιατρείο μας η θεραπεία εκλογής είναι η laser αφαίρεση των καφέ κηλίδων.

-Πως αφαιρει το λεΪζερ τις εφηλίδες;

Το εξειδικευμένο Q-switched Alexandrite laser φροντίζει ώστε η αφαίρεση των εφηλίδων να γίνεται πλήρως χωρίς να βλάπτεται το υποκείμενο δέρμα εξασφαλίζοντας ένα άριστο αισθητικά αποτέλεσμα. Η εφαρμογή είναι ταχεία και με άμεσο αποτέλεσμα. Ο ασθενής ξαπλώνει και φοράει ειδικά προστατευτικά γυαλιά. Συνήθως δεν απαιτείται τοπική αναισθητική κρέμα αλλά μπορεί να εφαρμοστεί αν χρειαστεί. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίας ο ασθενής νιώθει μικρά τσιμπήματα. Το ανεπιθύμητο σημάδι απορροφά την εφαρμοζόμενη ενέργεια του laser και στη θέση του εμφανίζεται μια μικρή κρούστα. Το σημείο δεν πρέπει να βραχεί για ένα εικοσιτετράωρο και μπορεί να συνοδεύεται από πολύ ήπια φαγούρα. Τοπικά μπορούν να εφαρμοστούν ανακουφιστικές κομπρέσες αρχικά και επουλωτική κρέμα μετά. Η κρούστα αφήνεται να πέσει μόνη της μετά από λίγες μέρες αποκαλύπτοντας νέο υγιές δέρμα χωρίς σημάδια και δυσχρωμίες! Η μόνη φροντίδα που χρειάζεται είναι η προστασία του νέου δέρματος με αντηλιακό. Δείτε εδώ πώς γίνεται η αφαίρεση καφέ σημαδιών με laser.

Άσχετα με τη μέθοδο αφαίρεσης είναι απαραίτητο  να μην υπάρχει έκθεση στον ήλιο για λίγες εβδομάδες μετά τη θεραπεία.

Το άρθρο Καφέ κηλίδες-θεραπεία με laser εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.

Το μέλασμα (κοινώς ¨πανάδα¨) είναι ένα πολύ συχνό πρόβλημα στη δερματολογία. Αφορά στην εμφάνιση καφέ-γκρι κηλίδων σε ηλιοεκτεθειμένα σημεία όπως το πρόσωπο αλλά και το ντεκολτέ ή οι πήχεις. Προσβάλλει συχνότερα τις γυναίκες και τους σκούρους φωτότυπους δέρματος. Δεν εμφανίζει ενοχλήματα. Πρόκειται  για αμιγώς αισθητικό πρόβλημα.

Ποιες είναι οι αιτίες του μελάσματος;

Η βασική αιτία είναι ακόμη αδιευκρίνιστη. Για κάποιο λόγο σε ορισμένους ασθενείς τα μελανινοκύτταρα παθαίνουν «ακράτεια μελανίνης» δηλαδή παράγουν υπερβολικά μεγάλες ποσότητες «χρώματος». Αυτοί οι ασθενείς είναι κυρίως γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας και με σκούρο δέρμα.

Γνωρίζουμε όμως πολύ καλά ποιοι παράγοντες πυροδοτούν την εμφάνιση των πανάδων:

1. Υπεριώδης ακτινοβολία: Τα μελανινοκύτταρα του δέρματος είναι ευαίσθητα στη δράση του ήλιου. Η «ακράτεια μελανίνης» επιδεινώνεται τους θερινούς μήνες ενώ είναι ηπιότερη το χειμώνα. Αυτός είναι και ο λόγος που το μέλασμα υποτροπιάζει κάθε καλοκαίρι.
2. Ορμονικές αλλαγές: Συχνά οι πανάδες πρωτοεμφανίζονται κατά τη διάρκεια μιας εγκυμοσύνης ή μετά από αυτήν («μάσκα της εγκυμοσύνης» είναι ο όρος στη δερματολογία). Επίσης κατά την εμμηνόπαυση μπορεί να δούμε μείωση ή και εξαφάνιση των πανάδων. Ο λόγος είναι η ευαισθησία των μελανινοκυττάρων στη δράση των οιστρογόνων που παράγονται από τον οργανισμό.
3. Αντισυλληπτικά: Η λήψη αντισυλληπτικών δηλαδή η χορήγηση ορμονών για ιατρικούς λόγους ή ως μέσο αντισύλληψης μπορεί να πυροδοτήσει μέλασμα.
4. Καλλυντικά και θεραπείες περιποίησης: Η χρήση σκευασμάτων που ερεθίζουν το δέρμα ή επεμβατικές θεραπείες περιποίησης χωρίς τη χρήση αντηλιακού μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση πανάδων.

Πώς γίνεται η διάγνωση του μελάσματος;

Η διάγνωση του μελάσματος είναι απλή για το δερματολόγο και στηρίζεται στην κλινική εξέταση. Το πόσο βαθιά στο δέρμα φτάνει η αυξημένη εναπόθεση μελανίνης φαίνεται με μια ειδική μέθοδο εξέτασης που γίνεται με τη βοήθεια της ειδικής λυχνίας του Wood. Το βάθος  μπορεί να έχει σημασία τόσο στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας όσο και στην πρόγνωση. Όσο πιο  βαθιά η εναπόθεση χρωστικής τόσο πιο δύσκολη και μακροχρόνια η αγωγή.

Ποιες είναι οι διαθέσιμες  θεραπείες για το μέλασμα;

Καταρχήν να ξεκαθαρίσουμε ότι στο μέλασμα μπορούμε να πετύχουμε πλήρη αλλά όχι οριστική ύφεση. Κι αυτό γιατί η ευαισθησία των μελανινοκυττάρων σε πιθανή επανέκθεση στον ήλιο συνεχίζει να υπάρχει και θα εκδηλωθεί αν δε λάβουμε τα κατάλληλα μέτρα.

H δερματολογία διαθέτει πλέον μια ποικιλία θεραπευτικών μέσων για την παναδα. Τα κυριότερα είναι:

• Υδροκινόνη. Ισχυρή λευκαντική ουσία σε μορφή κρέμας μόνη της ή σε συνδυασμό με άλλες λευκαντικές ουσίες (μείγμα  Klingman). Η αγωγή διαρκεί τουλάχιστον 2 μήνες. Ποτέ μαζί με εγκυμοσύση ή θηλασμό.
• Τοπικά ρετινοειδή και κορτικοειδή.
• Αζελαϊκό οξύ σε μορφή κρέμας. Έχει βρεθεί ότι καταστέλλει την παραγωγή μελανίνης στην παναδα.
• Χημικά peeling όπως ΑΗΑs ή TCA. Ιδιαίτερα αποτελεσματικά στο επιφανειακό μέλασμα.
• Καλλυντικά προϊόντα με συνδυασμό λευκαντικών και απολεπιστικών ουσιών. Μπορεί να παρέχουν και αντηλιακή προστασία. Συνήθως ενδείκνυνται για μια ήπια παναδα ή ως θεραπεία συντήρησης.

Πως μπορεί να αποφύγει κανείς την επανεμφάνιση του μελάσματος;

Κανείς δε μπορεί να αποκλείσει ότι μια παναδα θα ξαναβγεί ακόμη και μετά από μια άκρως επιτυχημένη αγωγή. Μάλλον είναι ο κανόνας ειδικά σε μια χώρα με μεγάλη ηλιοφάνεια όπως η Ελλάδα. Ωστόσο αυτό μπορεί να περιοριστεί πολύ αν ακολουθηθούν τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης. Τα κυριότερα είναι:

1. Αποφυγή έκθεσης στον ήλιο και χρήση αντηλιακής κρέμας 12 μήνες το χρόνο. Αρκούν 10 λεπτά απροστάτευτης έκθεσης στον ήλιο για να μηδενίσουν μήνες συνεχούς θεραπείας. Φυσικά ούτε λόγος να γίνεται για ηλιοθεραπεία ή σολάριουμ.
2. Διακοπή της λήψης αντισυλληπτικών εκτός απόλυτης ιατρικής ένδειξης ή επιθυμίας της ασθενούς να τα λαμβάνει έτσι κι αλλιώς.
3. Ευλαβική τήρηση των οδηγιών μετά από επεμβατικές θεραπείες προσώπου για αποφυγή ηλιοέκθεσης όταν αυτό επιβάλλεται.

Το άρθρο Μέλασμα – Πανάδα εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.