-Τί είναι η δερματίτιδα ή έκζεμα εκ στάσης;

Η δερματίτιδα ή έκζεμα εκ στάσης είναι μια πάθηση που βλέπουμε συνήθως και στα δύο πόδια ανθρώπων που έχουν κακή κυκλοφορία στα κάτω άκρα. Εντοπίζεται κατά κανόνα στις κνήμες και στους άκρους πόδες. Συνήθως συνυπάρχει με πρήξιμο στα πόδια, κυρίως γύρω από την περιοχή των αστραγάλων. Ανάλογα με τη σοβαρότητα ο ασθενής παρατηρεί  κοκκινίλα, έντονη φαγούρα ή κάψιμο, πόνο, ξεφλούδισμα, σκασίματα και δυσχρωμίες. Μπορεί να έχει ήπια εικόνα ή πολύ βαριά και βασανιστική μορφή. Έχει άμεση σχέση με την επιπολής φλεβικη ανεπαρκεια.

-Που οφείλεται η δερματίτιδα ή το έκζεμα εκ στάσης;

Ο βασικός μηχανισμός πρόκλησης είναι από την επιπολής φλεβικη ανεπαρκεια. Το δαιδαλώδες δίκτυο των φλεβών  κάτω από το δέρμα είναι παρόμοιο με ένα σύστημα καναλιών.Ο έλεγχος των καναλιών αυτών είναι εφικτός χάρη σε κάποιες «πόρτες», δηλαδή βαλβίδες. Αυτές οι βαλβίδες είναι ιδιαίτερα ευπαθείς και μπορούν να «χαλάσουν» εύκολα. Συνεπώς το αίμα λιμνάζει μέσα τα «κανάλια» που φουσκώνουν (ευρυαγγείες, φλεβικοί κιρσοί). Το «μποτιλιάρισμα» στην κυκλοφορία του αίματος στην περιοχή έχει σαν αποτέλεσμα να έχουμε συσσώρευση υγρών σε τρίτους χώρους. Αυτό με γυμνό μάτι μοιάζει με πρήξιμο που με την άσκηση πίεσης αφήνει εντύπωμα στο δέρμα (ζυμώδες οίδημα).

Φυσικά δε σημαίνει ότι όποιος έχει φλεβικη ανεπαρκεια εμφανίζει δερματίτιδα εκ στάσης. Η δερματίτιδα εκ στάσης κάνει την εμφάνισή της λόγω μιας σειράς παραγόντων που συήθως συνυπάρχουν:

1)ορθοστασία,

2)καθιστική εργασία για πολλές ώρες, απουσία σωματικής άσκησης,

3)δυσκολίες στη βάδιση,

4)ακατάλληλα υποδήματα και κάλτσες,

5)παχυσαρκία,

6)προδιάθεση για ατοπική δερματίτιδα,

7)καρδιακή ανεπάρκεια,

8)νεφρική ανεπάρκεια,

9)διαταραχές θυρεοειδή,

10)εγκυμοσύνη,

11)χειρουργεία στην περιοχή των ποδιών που έχουν γίνει πιο παλιά,

12)τραυματισμοί ή σοβαρά κατάγματα,

13)φάρμακα που προκαλούν πρήξιμο στα πόδια,

14)η αναπόφευκτη «ευθραυστότητα» του δέρματος όσο μεγαλώνουμε (δερματοπόρωση).

-Ποια είναι τα συμπτώματα της δερματίτιδας εκ στάσης;

Στην ήπια μορφή της η δερματίτιδα εκ στάσης έχει συμπτώματα όπως ήπια κοκκινίλα, ξηρότητα, ξεφλούδισμα με φαγούρα συνήθως και στις δύο κνήμες. Όλα αυτά υπάρχουν μαζί με πρήξιμο των ποδιών. Όσο χειροτερεύει η δερματίτιδα βλέπουμε ρωγμές στο δέρμα με εξίδρωμα να τρέχει συχνά από αυτές. Η φαγούρα είναι έντονη και βασανιστική. Παχιές πλάκες με λέπι, δυσχρωμίες, έλκη κάνουν την εμφάνισή τους. Το δέρμα πλέον είναι εξαιρετικά ευαίσθητο σε επαφή με άλλα υλικά και υφάσματα. Μικρόβια διεισδύουν μέσα από τα σκασίματα και προκαλούν μολύνσεις (ερυσίπελας, κυτταρίτιδα, μυκητιάσεις).

-Πως αντιμετωπίζουμε τη δερματίτιδα εκ στάσης;

Η αντιμετώπιση έχει δύο σκέλη: Την θεραπεία της δερματίτιδας και την αντιμετώπιση των παραγόντων που την προκαλούν.

-Πως θεραπεύουμε τη δερματίτιδα ή το έκζεμα εκ στάσης;

Η δερματίτιδα εκ στάσης απαιτεί φροντίδα με τοπική αγωγή. Έτσι ο δερματολόγος καθορίζει τη φύση και τη διάρκεια της αγωγής. Η βάση της είναι η βαριά ενυδάτωση του δέρματος με κατάλληλα προϊόντα. Ανάλογα με τη βαρύτητα της κατάστασης χορηγούμε τοπικές κορτικοειδείς ή αντιβιοτικές κρέμες. Επίσης εάν βλέπουμε σκασίματα ή έλκη δίνουμε οδηγίες περιποίησης και αγωγή επούλωσης. Ακόμη οι δυσχρωμίες μπορεί να υποχωρήσουν μόνες τους ή να απαιτήσουν δερματολογική παρέμβαση.

Η δερματίτιδα εκ στάσης είναι μια κατάσταση με συχνές υποτροπές, ειδικά εάν την προκαλεί χρόνιο πρόβλημα. Συνεπώς ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει ότι για να πετύχει μακρές περιόδους ύφεσης, πρέπει να φροντίζει συνεχώς τα πόδια του.

–Ποιες οι οδηγίες για τους ασθενείς; 

Οι παρακάτω οδηγίες έχουν θέση τόσο κατά τη διάρκεια της θεραπείας της δερματίτιδας εκ στάσης, όσο και κατά τη φάση συντήρησης:

1)Σηκώνουμε τα πόδια ψηλά, λίγο πάνω από το επίπεδο της καρδιάς. Μπορούμε να τα στηρίζουμε με μαξιλάρια κάτω από τις κνήμες. Το επιθυμητό για να μειωθεί το πρήξιμο στα πόδια είναι για 10-15 λεπτά ανά 2-3 ώρες. Εναλλακτικά, κατά τη διάρκεια της ανάπαυσης.

2)Κάνουμε διαλείμματα με σύντομο περπάτημα κατά την πολύωρη καθιστική εργασία ή ορθοστασία.

3)Κάνουμε συστηματική άσκηση όσο το επιτρέπει η γενική μας κατάσταση. Ακόμη και η βάδιση είναι άσκηση. Ειδικότερα η κολύμβηση είναι ιδεώδης.

4)Χρησιμοποιούμε κατάλληλα προϊόντα ενυδάτωσης στην περιοχή των ποδιών. Τα προϊόντα ενυδάτωσης φροντίζουν τη διατήρηση της ακεραιότητας του δερματικού φραγμού και λειτουργούν προληπτικά στην επανεμφάνιση της δερματίτιδας. Συνήθως έχουν τη μορφή γαλακτώματος ή αλοιφής και δεν έχουν άρωμα. Ακόμη ο δερματολόγος μπορεί να καθοδηγήσει στην επιλογή του κατάλληλου προϊόντος.

5)Αποφεύγουμε τη χρήση σφουγγαριού κατά το μπάνιο. Αποφεύγουμε τη χρήση βαριών κι ερεθιστικών σαπουνιών. Επίσης στεγνώνουμε καλά τα πόδια στην περιοχή ανάμεσα στα δάκτυλα. Κάνουμε ενυδάτωση στα πόδια όσο είναι ακόμη νοτισμένα από το μπάνιο.

6)Φοράμε βαμβακερές κάλτσες με χαλαρό λάστιχο και μήκος ψηλά προς το γόνατο, για να μην επιδεινώνουμε το πρήξιμο στα πόδια.

7)Αποφεύγουμε τα συνθετικά και μάλλινα ρούχα στην πάσχουσα περιοχή

8)Πλένουμε τα ρούχα κατά προτίμηση με υποαλλεργικό απορρυπαντικό και χωρίς μαλακτικό.

9)Προτιμούμε την περιποίηση του ποδιού και των νυχιών από ποδολόγο.

10)Χρησιμοποιούμε ειδικές κάλτσες για τη φλεβικη ανεπαρκεια και την ορθοστασία. Συμβουλευόμαστε τον αγγειολόγο μας.

11)Παίρνουμε δερματολογική συμβουλή πάντοτε στην περίπτωση εμφάνισης επίμονης δερματίτιδας με έντονα συμπτώματα.

Το άρθρο Δερματίτιδα ή έκζεμα εκ στάσης. εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.

Η ατοπική δερματίτιδα (Atopic Dermatitis) είναι μια συχνή μορφή εκζέματος και χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη ξηροδερμία, φαγούρα και εμφάνιση διάσπαρτου εξανθήματος. Είναι χρόνια δερματίτιδα, δηλαδή απασχολεί με τις εξάρσεις και υφέσεις της για αρκετά χρόνια.

Η ατοπική δερματίτιδα είναι πιο συχνή σε βρέφη και παιδιά, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε μεγαλύτερες ηλικίες. Πιθανότερο είναι να εμφανιστεί σε παιδιά που ζουν σε αστικά κέντρα και σε ξηρό κλίμα.

Πού οφείλεται η ατοπικη δερματιτιδα;

Από τους πολλούς μηχανισμούς που εμπλέκονται ο κυριότερος φαίνεται να είναι αυτός της διαταραχής του φραγμού  του δέρματος. Φανταστείτε την επιδερμίδα σαν ένα τοίχο χτισμένο με τούβλα (τα κερατινοκύτταρα) που συγκρατούνται από λάσπη. Ο “τοίχος” αυτός έτσι εμποδίζει την απώλεια του νερού του σώματος σε ένα ελάχιστο όριο. Επίσης ο τοίχος αυτός εμποδίζει ξένους ερεθιστικούς ή μολυσματικούς παράγοντες να διεισδύουν στον οργανισμό. Στα άτομα με ατοπική δερματίτιδα υπάρχει μια ενδογενής τάση μειωμένης παραγωγής αυτής της  “λάσπης’’που αποτελείται από τη φιλαγγρίνη,τα κεραμίδια και τα σφιγγολιπίδια της επιδερμίδας, δηλαδή συνεκτικές ουσίες μεταξύ των κυττάρων. Αποτέλεσμα είναι η αυξημένη διαδερμική απώλεια νερού σε σχέση με το δέρμα ενός υγιούς παιδιού, ως και 8 φορές πάνω από το φυσιολογικό! Έτσι το δέρμα ξηραίνεται πολύ πιο εύκολα. Η ξηροδερμία  επιτρέπει πιο εύκολα την είσοδο ερεθιστικών και αλλεργιογόνων ουσιών στον οργανισμό.

Έχω ακούσει ότι επειδή έχω ιστορικό αλλεργικής ρινίτιδας το παιδί μου μπορεί να εμφανίσει ατοπική δερματίτιδα. Ισχύει;

Ναι. Κι αυτό γιατί η ατοπική δερματίτιδα έχει μεγάλη συγγένεια με την αλλεργική ρινίτιδα-επιπεφυκίτιδα  και το παιδικό βρογχικό άσθμα.  Οι τρεις αυτές μορφές αποτελούν μέρους μιας ιδιότυπης κατάστασης του οργανισμού που ονομάζεται ατοπία . Ατοπία είναι η κληρονομική προδιάθεση για αυξημένη ευαισθησία σε κοινά αλλεργιογόνα, δηλαδή σε παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν αλλεργία. Άτομα με ατοπική προδιάθεση μπορούν να εκδηλώσουν από μία ως και τις τρεις παραπάνω κλινικές μορφές. Η γνώση αυτή έχει σημασία τόσο για το παιδί όσο και για τους γονείς του. Χαρακτηριστικό είναι ότι στα 2/3 των πασχόντων υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ατοπίας. Έτσι π.χ. ένας γονιός που βασανίζεται από χρόνια αλλεργική ρινίτιδα μπορεί να κάνει παιδί που να εμφανίσει ατοπική δερματίτιδα.

Πώς εκδηλώνεται όμως η ατοπικη δερματιτιδα; Πώς θα καταλάβω αν το παιδί μου έχει έξαρση;

Κατ’ αρχήν το δέρμα είναι ξηρό, αφυδατωμένο, τραχύ στην υφή (ξηροδερμία). Ο γονιός μπορεί να το διαπιστώσει με ένα απαλό χάιδεμα στο σώμα του παιδιού. Όταν υπάρχει επεισόδιο έξαρσης μπορεί να εμφανιστεί φαγούρα συνοδευόμενη από εξάνθημα. Έτσι βλέπουμε το παιδί μας να ξύνεται, να παραπονιέται για φαγούρα, να εμφανίζει ανήσυχο ύπνο και ανεξήγητο αρχικά εκνευρισμό.

Η μορφή του εξανθήματος ποικίλει από απλό ερύθημα ως ρωγμές,  φυσαλίδες και εφελκίδες(κακάδια) συχνά επιμολυσμένες από μικρόβια.  Η εικόνα μπορεί να  διαφέρει ανάλογα με την ηλικία. Έτσι στη βρεφική ηλικία μπορεί να εκδηλώνεται με τη μορφή εκζέματος του προσώπου με επέκταση στο σώμα ενώ στην παιδική ηλικία  και την εφηβεία προσβάλει περισσότερο τις καμπτικές επιφάνειες του σώματος.

Υπάρχει ειδική εξέταση που χρειάζεται να γίνει για να διαγνωστεί ατοπική δερματίτιδα (π.χ. βιοψία δέρματος);

Ειδικές εξετάσεις συνήθως δεν είναι απαραίτητες για να τεθεί η διάγνωση, που  στηρίζεται στα συμπτώματα. Έχει μεγάλη σημασία για το δερματολόγο τόσο η κλινική εξέταση του παιδιού όσο και η λήψη ενός καλού ιατρικού ιστορικού του παιδιού σχετικά με τον τύπο και τη διάρκεια των συμπτωμάτων, την εποχικότητα, το οικογενειακό ιστορικό, τη συνύπαρξη άσθματος ή ρινίτιδας, πιθανές ενοχλήσεις στον ύπνο, τροφικές αλλεργίες, προηγούμενες θεραπείες για το ίδιο πρόβλημα. Επίσης πρέπει να αποκλειστεί η ύπαρξη άλλης δερματικής νόσου που να μοιάζει με την ατοπική δερματίτιδα κι αυτό δεν είναι πάντα εύκολο.

Πως αντιμετωπίζεται η ατοπικη δερματιτιδα;

Η ατοπική δερματίτιδα απαιτεί την καλή συνεργασία παιδιού, γονέων και δερματολόγου. Στην ουσία τίποτα δεν αποδίδει καλύτερα από την εκπαίδευση από το δερματολόγο των γονιών στην περιποίηση  και παρακολούθηση του δέρματος του παιδιού τους. Συχνά οι γονείς μαθαίνουν τόσο καλά πώς να χειρίζονται τις “ιδιοτροπίες” του δέρματος του μικρού ασθενή που γίνονται οι καλύτεροι γιατροί στο πρόβλημά του! Ταυτόχρονα το ίδιο το παιδί όσο μεγαλώνει μαθαίνει να ζει με την ξηροδερμία, να συνεργάζεται, να αποφεύγει ερεθιστικούς παράγοντες και να περιποιείται το δέρμα του.

Πάντα το θεραπευτικό πλάνο εξατομικεύεται από το δερματολόγο. Κάθε δερματίτιδα και κάθε ασθενής είναι ξεχωριστές περιπτώσεις. Η θεραπεία εξαρτάται από την ηλικία, τα συμπτώματα και την γενική κατάσταση του παιδιού.

Οι γονείς θα πρέπει να ακολουθούν προσεκτικά τις οδηγίες, αλλά και να προσπαθήσουν να παρατηρούν τι βοηθάει  ή δεν βοηθάει από αυτές. Επομένως το θεραπευτικό πλάνο μπορεί να προσαρμοστεί με τη βοήθεια των γονιών.

Ο γιατρός βοηθάει  στους εξής τομείς:

1) στην υιοθέτηση μιας καλή ρουτίνας φροντίδας του δέρματος
2) στην αποφυγή πραγμάτων  που μπορούν προκαλέσουν εξάρσεις
3) στην αντιμετώπιση των εξάρσεων , όταν συμβαίνουν.

Οι  θεραπευτικοί στόχοι είναι η επούλωση του δέρματος και η πρόληψη των εξάρσεων, μέχρι την οριστική ύφεση της νόσου.

Πώς βοηθούν οι ενυδατικές κρέμες;

Οι ειδικές μαλακτικές και ενυδατικές κρέμες και σαμπουάν για την ενυδάτωση και περιποίηση του δέρματος. Αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας. Βοηθούν τόσο στην αντιμετώπιση της έξαρσης όσο και σαν θεραπεία συντήρησης.

Στην ουσία ο ρόλος τους είναι να ενυδατώνουν, να καταπραΰνουν, και να προστατεύουν το δέρμα δημιουργώντας έναν φράκτη προστασίας από εξωτερικούς ερεθιστικούς παράγοντες.

Η μακροχρόνια χρήση τους είναι ασφαλής για την υγεία του παιδιού.

Μοναδικό τους μειονέκτημα το αυξημένο κόστος τους σε σχέση με απλές ενυδατικές κρέμες.

Πόσο ασφαλής είναι η εφαρμογή τοπικού  κορτικοειδούς στο παιδί μου;

Οι τοπικές κορτικοστεροειδείς κρέμες είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση των εξάρσεων. Η χρήση τους πάντα πρέπει να γίνεται με βάση τις οδηγίες του δερματολόγου. Η μακροχρόνια χωρίς διακοπή εφαρμογή τους μπορεί να εγκυμονεί κινδύνους και πρέπει να αποφεύγεται. Πάντως τα καθορισμένα από δερματολόγο σχήματα διάρκειας λίγων ημερών ή εβδομάδων είναι κατά κανόνα ασφαλή.

Τι πρέπει να αποφεύγει κάποιος που πάσχει από ατοπικη δερματιτιδα;

Έξαρση μπορεί να προκαλέσουν οι εξής ερεθιστικοί παράγοντες:

• Σκόνη του σπιτιού
• Επαφή με μάλλινα ή συνθετικά ρούχα
• Σαπούνια και προϊόντα καθαρισμού με αρώματα και χρώματα
• Συνθετικά απορρυπαντικά και μαλακτικά ρούχων
• Αρώματα και καλλυντικά
• Ουσίες όπως το χλώριο, ορυκτέλαια  ή διαλύτες
• Καπνός των τσιγάρων.

Έξαρση μπορεί να προκληθεί και από αλλεργιογόνα που προέρχονται από τρόφιμα, φυτά, ζώα, ή τον αέρα. Κοινά αλλεργιογόνα είναι:

• Αυγά, φιστίκια, γάλα, ψάρια, προϊόντα σόγιας και σιτάρι
• Ακάρεα σκόνης
• Μούχλα
• Γύρη
• Τρίχωμα σκύλου ή γάτας (ο σκύλος γενικά θεωρείται φιλικότερο προς το ατοπικό δέρμα κατοικίδιο)

Άλλοι παράγοντες που μπορούν πυροδοτήσουν μια έξαρση είναι:

• Άγχος
• Λοιμώξεις του δέρματος
• Κρύο και ξηρό κλίμα
• Χρήση σφουγγαριού στο μπάνιο

Τι πρέπει να προσέχω στα ρούχα του παιδιού;

Το δέρμα του παιδιού πρέπει να έρχεται απαραίτητα σε επαφή μόνο με βαμβακερό ύφασμα . Απαγορεύονται τα μάλλινα ή συνθετικά ρούχα.

Τα ρούχα πρέπει να πλένονται με ειδικά απορρυπαντικά και χωρίς μαλακτικό. Τα συνήθη βαριά επιδεινώνουν την ξηροδερμία.

Τα παπούτσια πρέπει πάντα να έχουν εσωτερική δερμάτινη ή βαμβακερή επένδυση.

Μέχρι πότε το παιδί μου θα πάσχει από ατοπικη δερματιτιδα;

Συνήθως η ατοπική δερματίτιδα βελτιώνεται ή και φεύγει προοδευτικά όσο μεγαλώνει το παιδί. Στο 50% των πασχόντων  περνάει  ως το 8ο έτος και στο 90% ως την εφηβεία. Υπάρχει ωστόσο πιθανότητα να παραμείνει μια ήπια ξηροδερμία χωρίς βέβαια μεγάλες εξάρσεις για πολλά χρόνια μετά . Μερικές φορές η ατοπική δερματίτιδα μπορεί να συνιστά πρόβλημα και στην ενήλικο ζωή.

Το άρθρο Ατοπική δερματίτιδα: απαντήσεις σε συχνές ερωτήσεις εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.