Το παρόν άρθρο απαντά σε συχνές ερωτήσεις σχετικά με την ψωρίαση στο δέρμα, την ψωρίαση στα νύχια καθώς και στις αρθρώσεις (ψωριασική αρθρίτιδα) σχετικά με την αιτία, τα συμπτώματα, την εικόνα. Επίσης κάνει μια επισκόπηση των θεραπευτικών επιλογών που είναι διαθέσιμες,  είτε αυτές είναι τοπικές αγωγές είτε βιολογικοι παραγοντες. 

Τι είναι η ψωριαση;

Η ψωριαση είναι μια χρόνια πάθηση που προσβάλλει το δέρμα, αλλά και τα νύχια και τις αρθρώσεις. Οι δερματολογοι βλέπουν αρκετά συχνά ψωριασικούς ασθενείς στο ιατρείο. Υπάρχουν όμως και πολλοί που έχουν ήπια μορφή και απλά δεν το γνωρίζουν, όπως χαρακτηριστικά συμβαίνει με την ψωριαση στα νύχια. Κύριο χαρακτηριστικό της νόσου είναι η πάχυνση του δέρματος με την έντονη απολέπιση και συχνά φαγούρα.

Ο δερματολογος μπορεί να βάλει εύκολα διάγνωση με μια απλή κλινική εξέταση, εάν η ψωριαση είναι στο δέρμα. Πιο δύσκολη είναι η διάγνωση για την ψωριαση στα νυχια, καθώς σε αυτή συχνά μπορεί να την μπερδέψει κάποιος με ονυχομυκητίαση. Ακόμη πιο δύσκολη είναι η διάγνωση για την ψωρίαση στις αρθρώσεις (ψωριασική αρθρίτιδα).

Που οφείλεται η ψωριαση;

Η ψωριαση είναι μια πάθηση της οποίας η προδιάθεση είναι γραμμένη στα γονίδιά μας. Δηλαδή δεν είναι μεταδοτική. Ωστόσο μπορεί να υπάρξουν παράγοντες που να πυροδοτήσουν μια έξαρση (στρες, κρύο, μειωμένη ηλιοφάνεια, φάρμακα, λοιμώξεις).

Πόσο κρατάει η νόσος;

Όταν μιλάμε για ψωρίαση μιλάμε για ένα χρόνιο νόσημα. Εμφανίζεται σε κάποιο στάδιο της ζωής και μπορεί να κρατήσει χρόνια, με εξάρσεις και υφέσεις. Ο δερματολογος πρέπει να παρακολουθεί τακτικά τον ψωριασικό ασθενή.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ψωριασης στο δέρμα;

Η ψωριαση στο δέρμα έχει διάφορες μορφές. Οι μορφές καθορίζουν και τον τύπο της νόσου. Πιο συγκεκριμένα στη δερματολογία αναγνωρίζουμε τις εξής μορφές:

-Ψωριαση κατά πλάκας, η συχνότερη μορφή. Χαρακτηριστικό της οι κόκκινες παχιές πλάκες στο σώμα με λευκή απολέπιση και συχνά φαγούρα. Τις εντοπίζουμε κυρίως σε καμπτικές επιφάνειες (αγκώνες, γόνατα) αλλά και στο υπόλοιπο σώμα και στο τριχωτό.

-Σταγονοειδής ψωριαση. Την βλέπουμε συχνά μετά από κρυολόγημα με πονόλαιμο. Επίσης την χαρακτηρίζουν οι μικρές κόκκινες πλάκες που μοιάζουν με σταγόνες και είναι διάσπαρτες σε όλο το σώμα. Έχει συχνά φαγούρα.

-Αναστροφη ψωριαση. Την συναντάμε σε πτυχές του σώματος (μασχάλες, ανάμεσα στους γλουτούς, στις μηρογεννητικές πτυχές) με ερυθρό χρώμα. Λόγω διαβροχής συχνά υπάρχει φαγούρα αλλά όχι απολέπιση. Την εικόνα αυτή κάποιοι την μπερδεύουν συχνά με μυκητίαση.

-Φλυκταινώδης ψωριαση. Την χαρακτηρίζουν φυσαλίδες γεμάτες πυώδες υγρό (φλύκταινες) . Την βλέπουμε συνήθως στις παλάμες και στα πέλματα. Ο δερματολογος πρέπει να την ξεχωρίσει από δερματίτιδες και μυκητιάσεις.

-Ερυθροδερμική ψωριαση. Σοβαρή μορφή ψωρίασης με καθολική εξάπλωση της κοκκινίλας με απολέπιση σε όλο το σώμα. Η φαγούρα είναι βασανιστική. Σε αυτή τη μορφή μπορούν να καταλήξουν οι προηγούμενες.

Οι παραπάνω μορφές μπορούν να συνυπάρχουν στον ίδιο ασθενή.

Ποια εικόνα έχει η ψωριαση στα νυχια;

Η ψωριαση στα νυχια (ψωριασική ονυχία) θυμίζει πολύ ονυχομυκητίαση. Ωστόσο έχει κάποια κλινικά χαρακτηριστικά τα οποία αναζητεί πάντα ο δερματολογος για να βάλει τη διάγνωση. Αυτά είναι: η καθολική προσβολή, η πάχυνση, τα βοθρία («τρυπήματα καρφίτσας»), η δυσχρωμία σαν «σταγόνα λαδιού». Η διάγνωση μπαίνει σχεδόν πάντα από την εξέταση. Μερικές φορές μπορεί ο δερματολογος να ζητήσει μια καλλιέργεια νυχιών για να αποκλείσει τους μύκητες. Αρκετές φορές βλέπουμε την εμφάνιση σοβαρής ψωριασης στα νυχια πριν την εμφάνιση ψωριασικής αρθρίτιδας.

Τι είναι η ψωριασική αρθρίτιδα;

Ο δερματολογος πρέπει πάντα στο νου την πιθανότητα για προσβολή των αρθρώσεων από τη νόσο. Κι αυτό γιατί η έγκαιρη διάγνωση οδηγεί σε μεγάλη πιθανότητα επιτυχίας στη θεραπεία. Αντίθετα παραμελημένες περιπτώσεις έχουν πολύ κακή πορεία. Η ψωριασική αρθρίτιδα έχει ως χαρακτηριστικά τους επίμονους πόνους και πρήξιμο στις αρθρώσεις. Χαρακτηριστικό είναι το πρωινό «πιάσιμο» των αρθρώσεων των χεριών που «ξεκλειδώνει» όσο περνάει η ώρα. Ακόμη την βλέπουμε μετά από πολλά χρόνια ιστορικού δερματικής προσβολής. Μπορεί όμως και να εμφανιστεί χωρίς συμπτώματα από το δέρμα. Ο δερματολογος συνήθως συνεργάζεται με το ρευματολόγο για τη διάγνωση και παρακολούθηση αυτών των περιστατικών.

Θεραπευεται η ψωριαση;

Στη δερματολογία θεωρούμε ως βασικό στόχο το να οδηγήσουμε τη νόσο σε ύφεση, δηλαδή να την κοιμήσουμε. Η προδιάθεση θα συνεχίσει να υπάρχει φυσικά. Ωστόσο η επιθυμία μας είναι ο ασθενής να έχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερα διαστήματα χωρίς εκδηλώσεις και ενοχλήσεις όπως φαγούρα. Το κεφάλαιο της θεραπείας της πάθησης είναι πολύ μεγάλο. Συνοπτικά οι θεραπευτικές μας επιλογές είναι οι παρακάτω:

• Τοπικά κορτικοειδή
• Τοπικοί ανοσοτροποποιητικοί παράγοντες (πιμεκρόλιμους, τακρόλιμους)
• Τοπικά παράγωγα βιταμίνης D(καλσιτριόλη, καλσιποτριόλη)
• Φυτική ή οργανική πίσσα
• Τοπικές μαλακτικές και κερατολυτικές κρέμες
• Φωτοθεραπεία
• Συστηματική αγωγή με ανοσοτροποποιητικά φάρμακα (κυκλοσπορίνη, μεθοτρεξάτη, ασιτρετίνη)
• Βιολογικοί παράγοντες  (anti TNF, αναστολείς ιντερλευκίνης 23, αναστολείς ιντερλευκίνης 17)
• Άλλες συστηματικές αγωγές ( απρεμιλάστη)

Ο δερματολογος επιστρατεύει τα παραπάνω ανάλογα με τον τύπο και τη βαρύτητα της νόσου. Μπορούμε να τις χρησιμοποιήσουμε και σε συνδυασμό.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Οι βιολογικοί παράγοντες αποτελούν την πραγματική επανάσταση στην θεραπεία της νόσου τα τελευταία 20 χρόνια. Είναι ειδικές, εκλεκτικές και ουσιαστικά ήπιες θεραπείες υψηλού προφίλ ασφαλείας με ένδειξη στην σοβαρή ψωρίαση κατά πλάκας. Τις χορηγούμε κυρίως σε ενέσιμη μορφή. Μιλάμε για μονοκλωνικά αντισώματα που στοχεύουν σε σε συγκεκριμένους στόχους στο μονοπάτι της παθογένεσης της ψωρίασης. Οι βιολογικοί παράγοντες δεν προκαλούν την ανοσοκαταστολή ούτε τις παρενέργειες που προκαλούσαν οι παλαιότερες κλασικές συστηματικές θεραπείες για τη νόσο. Επίσης σαν θεραπεία έχει υψηλά ποσοστά επιτυχίας. Ιδιαιτέρως χάρη στα νεότερα μόρια τα ποσοστά πλήρους και μακράς ύφεσης της ψωρίασης (PASI 100) είναι ιδιαιτέρως υψηλά. Το κόστος των θεραπειών αυτών το καλύπτουν πλήρως τα ασφαλιστικά ταμεία. Ακόμη η χορήγηση δε γίνεται σε νοσηλεία. Η παρακολούθηση  του ασθενή είναι στα πλαίσια προγραμματισμένων επισκέψεων στο ιδιωτικό ιατρείο μας.

Η φροντιδα του ψωριασικου δερματος

Η περιποίηση και φροντίδα στο δερμα με ψωρίαση είναι μια διαδικασία που ξεφεύγει από τα όρια της απλής θεραπείας. Ξεκινά από απλά μέτρα σε πολύ ήπιες περιπτώσεις και μπορεί να φτάσει και στα επίπεδα αλλαγής lifestyle στις πολύ βαριές. Ξεκινάμε από τη βασική αρχή ότι η ψωρίαση είναι μια χρόνια νόσος με εξάρσεις και υφέσεις. Στόχος μας είναι να την «κοιμίσουμε» και να την κρατήσουμε σε «ύπνο» για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Συνεπώς υπάρχουν οδηγίες περιποίησης με θεραπευτικό χαρακτήρα και γενικές οδηγίες που έχουν και προληπτικό χαρακτήρα. Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η νόσος εκτός από το δερμα προσβάλλει τα νύχια και τις αρθρώσεις. Πιο αναλυτικά:

Βασικές οδηγίες περιποίησης

-Ακολουθούμε το θεραπευτικό πλάνο που μας έχει δώσει ο δερματολογος. Πάντα προγραμματίζουμε επανεξέταση καθώς η ψωρίαση είναι χρόνιο νόσημα.

-Δεν «πειράζουμε» την ψωρίαση γιατί «φουντώνει». Οι τραυματισμοί πυροδοτούν την εμφάνιση ψωριασικών βλαβών ή φουντώνουν τις υπάρχουσες (φαινόμενο Koebner). Επίσης δεν σκαλίζουμε τα λέπια, δεν τρίβουμε το δέρμα με σκληρό σφουγγάρι.

-Ενυδατώνουμε καθημερινά το δερμα μας, χρησιμοποιώντας μια ενυδατική λοσιόν. Ειδικότερα σε περιοχές με μεγαλύτερο πρόβλημα χρησιμοποιούμε κρέμες ή αλοιφές, κατά προτίμηση πριν τον ύπνο.

-Δεν αφήνουμε πολύ μακριά τα νύχια μας. Τα μακριά νύχια σηκώνονται και ξεκολλάνε από το «κρεβάτι» τους, την κοίτη του όνυχος. Αυτοί οι μικροτραυματισμοί είναι αιτία για  ψωρίαση στα νύχια λόγω φαινομένου Koebner.

-Δεν σκαλίζουμε τα νύχια μας ειδικά στην περίπτωση που εμφανίζουν υπερκεράτωση κάτω από την ονυχαία πλάκα. Η υπερκεράτωση αυτή ΔΕΝ είναι βρωμιά αλλά ψωριαση στα νυχια! Σε περιπτώσεις που η νόσος έχει προσβάλλει πολύ το νύχι, πχ το έχει παχύνει (παχυωνυχία) παρεμβαίνουν συνδυασμένα ο δερματολογος και ο ποδολόγος.

-Αποφεύγουμε τα «χτιστά» ή ημιμόνιμα νύχια. Έχουν χημικά που ίσως φουντώσουν ψωριαση στα νυχια ή να τη χειροτερεύσουν ακόμη πιο πολύ.

-Φοράμε γάντια κατά προτίμηση με εσωτερική βαμβακερή επένδυση.

-Ενυδατώνουμε τακτικά τα χέρια μας με ενυδατική κρέμα, ιδιαίτερα μετά από χειρωνακτικές εργασίες.

-Επιδιώκουμε την ηλιοθεραπεία αλλά προσέχουμε να μην μας κάψει ο ήλιος.

-Ξεπλένουμε τα υπολείμματα του αντηλιακού καλά. Αποφεύγουμε τη χρήση κοινών αντηλιακών και προτιμούμε φαρμακοτεχνικά προϊόντα.

-Μειώνουμε την κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα.

-Ασκούμαστε καθημερινά αποφεύγοντας όμως την έντονη φόρτιση των αρθρώσεων, για να μην έχουμε πυροδότηση ψωριασικής αρθρίτιδας. Ιδανική άσκηση είναι η κολύμβηση.

-Ελέγχουμε το σωματικό μας βάρος. Η παχυσαρκία επιδεινώνει τη νόσο.

-Αποφεύγουμε το καυτό νερό στο μπάνιο. Κάνουμε μόνο ένα μπάνιο ή ντους ημερησίως. Περιορίζουμε τη διάρκειά του. Ακόμη δεν τρίβουμε το δέρμα με σκληρό σφουγγάρι. Επίσης αποφεύγουμε τα ερεθιστικά αφρόλουτρα καθώς κι αυτά που περιέχουν άρωμα. Καλό είναι να χρησιμοποιούμε την ενυδατική λοσιόν ή κρέμα όσο το δερμα είναι υγρό από το μπάνιο.

-Αποφεύγουμε το βάψιμο των μαλλιών σε φάση έντονης έξαρσης της ψωριασης στο τριχωτό.

-Αποφεύγουμε τις κομμώσεις με έντονη έλξη των τριχών Πχ σφικτά pony-tail.

Το άρθρο Ψωριαση. Βασικές απαντήσεις. εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.

-Τί είναι η δερματίτιδα ή έκζεμα εκ στάσης;

Η δερματίτιδα ή έκζεμα εκ στάσης είναι μια πάθηση που βλέπουμε συνήθως και στα δύο πόδια ανθρώπων που έχουν κακή κυκλοφορία στα κάτω άκρα. Εντοπίζεται κατά κανόνα στις κνήμες και στους άκρους πόδες. Συνήθως συνυπάρχει με πρήξιμο στα πόδια, κυρίως γύρω από την περιοχή των αστραγάλων. Ανάλογα με τη σοβαρότητα ο ασθενής παρατηρεί  κοκκινίλα, έντονη φαγούρα ή κάψιμο, πόνο, ξεφλούδισμα, σκασίματα και δυσχρωμίες. Μπορεί να έχει ήπια εικόνα ή πολύ βαριά και βασανιστική μορφή. Έχει άμεση σχέση με την επιπολής φλεβικη ανεπαρκεια.

-Που οφείλεται η δερματίτιδα ή το έκζεμα εκ στάσης;

Ο βασικός μηχανισμός πρόκλησης είναι από την επιπολής φλεβικη ανεπαρκεια. Το δαιδαλώδες δίκτυο των φλεβών  κάτω από το δέρμα είναι παρόμοιο με ένα σύστημα καναλιών.Ο έλεγχος των καναλιών αυτών είναι εφικτός χάρη σε κάποιες «πόρτες», δηλαδή βαλβίδες. Αυτές οι βαλβίδες είναι ιδιαίτερα ευπαθείς και μπορούν να «χαλάσουν» εύκολα. Συνεπώς το αίμα λιμνάζει μέσα τα «κανάλια» που φουσκώνουν (ευρυαγγείες, φλεβικοί κιρσοί). Το «μποτιλιάρισμα» στην κυκλοφορία του αίματος στην περιοχή έχει σαν αποτέλεσμα να έχουμε συσσώρευση υγρών σε τρίτους χώρους. Αυτό με γυμνό μάτι μοιάζει με πρήξιμο που με την άσκηση πίεσης αφήνει εντύπωμα στο δέρμα (ζυμώδες οίδημα).

Φυσικά δε σημαίνει ότι όποιος έχει φλεβικη ανεπαρκεια εμφανίζει δερματίτιδα εκ στάσης. Η δερματίτιδα εκ στάσης κάνει την εμφάνισή της λόγω μιας σειράς παραγόντων που συήθως συνυπάρχουν:

1)ορθοστασία,

2)καθιστική εργασία για πολλές ώρες, απουσία σωματικής άσκησης,

3)δυσκολίες στη βάδιση,

4)ακατάλληλα υποδήματα και κάλτσες,

5)παχυσαρκία,

6)προδιάθεση για ατοπική δερματίτιδα,

7)καρδιακή ανεπάρκεια,

8)νεφρική ανεπάρκεια,

9)διαταραχές θυρεοειδή,

10)εγκυμοσύνη,

11)χειρουργεία στην περιοχή των ποδιών που έχουν γίνει πιο παλιά,

12)τραυματισμοί ή σοβαρά κατάγματα,

13)φάρμακα που προκαλούν πρήξιμο στα πόδια,

14)η αναπόφευκτη «ευθραυστότητα» του δέρματος όσο μεγαλώνουμε (δερματοπόρωση).

-Ποια είναι τα συμπτώματα της δερματίτιδας εκ στάσης;

Στην ήπια μορφή της η δερματίτιδα εκ στάσης έχει συμπτώματα όπως ήπια κοκκινίλα, ξηρότητα, ξεφλούδισμα με φαγούρα συνήθως και στις δύο κνήμες. Όλα αυτά υπάρχουν μαζί με πρήξιμο των ποδιών. Όσο χειροτερεύει η δερματίτιδα βλέπουμε ρωγμές στο δέρμα με εξίδρωμα να τρέχει συχνά από αυτές. Η φαγούρα είναι έντονη και βασανιστική. Παχιές πλάκες με λέπι, δυσχρωμίες, έλκη κάνουν την εμφάνισή τους. Το δέρμα πλέον είναι εξαιρετικά ευαίσθητο σε επαφή με άλλα υλικά και υφάσματα. Μικρόβια διεισδύουν μέσα από τα σκασίματα και προκαλούν μολύνσεις (ερυσίπελας, κυτταρίτιδα, μυκητιάσεις).

-Πως αντιμετωπίζουμε τη δερματίτιδα εκ στάσης;

Η αντιμετώπιση έχει δύο σκέλη: Την θεραπεία της δερματίτιδας και την αντιμετώπιση των παραγόντων που την προκαλούν.

-Πως θεραπεύουμε τη δερματίτιδα ή το έκζεμα εκ στάσης;

Η δερματίτιδα εκ στάσης απαιτεί φροντίδα με τοπική αγωγή. Έτσι ο δερματολόγος καθορίζει τη φύση και τη διάρκεια της αγωγής. Η βάση της είναι η βαριά ενυδάτωση του δέρματος με κατάλληλα προϊόντα. Ανάλογα με τη βαρύτητα της κατάστασης χορηγούμε τοπικές κορτικοειδείς ή αντιβιοτικές κρέμες. Επίσης εάν βλέπουμε σκασίματα ή έλκη δίνουμε οδηγίες περιποίησης και αγωγή επούλωσης. Ακόμη οι δυσχρωμίες μπορεί να υποχωρήσουν μόνες τους ή να απαιτήσουν δερματολογική παρέμβαση.

Η δερματίτιδα εκ στάσης είναι μια κατάσταση με συχνές υποτροπές, ειδικά εάν την προκαλεί χρόνιο πρόβλημα. Συνεπώς ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει ότι για να πετύχει μακρές περιόδους ύφεσης, πρέπει να φροντίζει συνεχώς τα πόδια του.

–Ποιες οι οδηγίες για τους ασθενείς; 

Οι παρακάτω οδηγίες έχουν θέση τόσο κατά τη διάρκεια της θεραπείας της δερματίτιδας εκ στάσης, όσο και κατά τη φάση συντήρησης:

1)Σηκώνουμε τα πόδια ψηλά, λίγο πάνω από το επίπεδο της καρδιάς. Μπορούμε να τα στηρίζουμε με μαξιλάρια κάτω από τις κνήμες. Το επιθυμητό για να μειωθεί το πρήξιμο στα πόδια είναι για 10-15 λεπτά ανά 2-3 ώρες. Εναλλακτικά, κατά τη διάρκεια της ανάπαυσης.

2)Κάνουμε διαλείμματα με σύντομο περπάτημα κατά την πολύωρη καθιστική εργασία ή ορθοστασία.

3)Κάνουμε συστηματική άσκηση όσο το επιτρέπει η γενική μας κατάσταση. Ακόμη και η βάδιση είναι άσκηση. Ειδικότερα η κολύμβηση είναι ιδεώδης.

4)Χρησιμοποιούμε κατάλληλα προϊόντα ενυδάτωσης στην περιοχή των ποδιών. Τα προϊόντα ενυδάτωσης φροντίζουν τη διατήρηση της ακεραιότητας του δερματικού φραγμού και λειτουργούν προληπτικά στην επανεμφάνιση της δερματίτιδας. Συνήθως έχουν τη μορφή γαλακτώματος ή αλοιφής και δεν έχουν άρωμα. Ακόμη ο δερματολόγος μπορεί να καθοδηγήσει στην επιλογή του κατάλληλου προϊόντος.

5)Αποφεύγουμε τη χρήση σφουγγαριού κατά το μπάνιο. Αποφεύγουμε τη χρήση βαριών κι ερεθιστικών σαπουνιών. Επίσης στεγνώνουμε καλά τα πόδια στην περιοχή ανάμεσα στα δάκτυλα. Κάνουμε ενυδάτωση στα πόδια όσο είναι ακόμη νοτισμένα από το μπάνιο.

6)Φοράμε βαμβακερές κάλτσες με χαλαρό λάστιχο και μήκος ψηλά προς το γόνατο, για να μην επιδεινώνουμε το πρήξιμο στα πόδια.

7)Αποφεύγουμε τα συνθετικά και μάλλινα ρούχα στην πάσχουσα περιοχή

8)Πλένουμε τα ρούχα κατά προτίμηση με υποαλλεργικό απορρυπαντικό και χωρίς μαλακτικό.

9)Προτιμούμε την περιποίηση του ποδιού και των νυχιών από ποδολόγο.

10)Χρησιμοποιούμε ειδικές κάλτσες για τη φλεβικη ανεπαρκεια και την ορθοστασία. Συμβουλευόμαστε τον αγγειολόγο μας.

11)Παίρνουμε δερματολογική συμβουλή πάντοτε στην περίπτωση εμφάνισης επίμονης δερματίτιδας με έντονα συμπτώματα.

Το άρθρο Δερματίτιδα ή έκζεμα εκ στάσης. εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.

Η ατοπική δερματίτιδα (Atopic Dermatitis) είναι μια συχνή μορφή εκζέματος και χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη ξηροδερμία, φαγούρα και εμφάνιση διάσπαρτου εξανθήματος. Είναι χρόνια δερματίτιδα, δηλαδή απασχολεί με τις εξάρσεις και υφέσεις της για αρκετά χρόνια.

Η ατοπική δερματίτιδα είναι πιο συχνή σε βρέφη και παιδιά, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε μεγαλύτερες ηλικίες. Πιθανότερο είναι να εμφανιστεί σε παιδιά που ζουν σε αστικά κέντρα και σε ξηρό κλίμα.

Πού οφείλεται η ατοπικη δερματιτιδα;

Από τους πολλούς μηχανισμούς που εμπλέκονται ο κυριότερος φαίνεται να είναι αυτός της διαταραχής του φραγμού  του δέρματος. Φανταστείτε την επιδερμίδα σαν ένα τοίχο χτισμένο με τούβλα (τα κερατινοκύτταρα) που συγκρατούνται από λάσπη. Ο “τοίχος” αυτός έτσι εμποδίζει την απώλεια του νερού του σώματος σε ένα ελάχιστο όριο. Επίσης ο τοίχος αυτός εμποδίζει ξένους ερεθιστικούς ή μολυσματικούς παράγοντες να διεισδύουν στον οργανισμό. Στα άτομα με ατοπική δερματίτιδα υπάρχει μια ενδογενής τάση μειωμένης παραγωγής αυτής της  “λάσπης’’που αποτελείται από τη φιλαγγρίνη,τα κεραμίδια και τα σφιγγολιπίδια της επιδερμίδας, δηλαδή συνεκτικές ουσίες μεταξύ των κυττάρων. Αποτέλεσμα είναι η αυξημένη διαδερμική απώλεια νερού σε σχέση με το δέρμα ενός υγιούς παιδιού, ως και 8 φορές πάνω από το φυσιολογικό! Έτσι το δέρμα ξηραίνεται πολύ πιο εύκολα. Η ξηροδερμία  επιτρέπει πιο εύκολα την είσοδο ερεθιστικών και αλλεργιογόνων ουσιών στον οργανισμό.

Έχω ακούσει ότι επειδή έχω ιστορικό αλλεργικής ρινίτιδας το παιδί μου μπορεί να εμφανίσει ατοπική δερματίτιδα. Ισχύει;

Ναι. Κι αυτό γιατί η ατοπική δερματίτιδα έχει μεγάλη συγγένεια με την αλλεργική ρινίτιδα-επιπεφυκίτιδα  και το παιδικό βρογχικό άσθμα.  Οι τρεις αυτές μορφές αποτελούν μέρους μιας ιδιότυπης κατάστασης του οργανισμού που ονομάζεται ατοπία . Ατοπία είναι η κληρονομική προδιάθεση για αυξημένη ευαισθησία σε κοινά αλλεργιογόνα, δηλαδή σε παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν αλλεργία. Άτομα με ατοπική προδιάθεση μπορούν να εκδηλώσουν από μία ως και τις τρεις παραπάνω κλινικές μορφές. Η γνώση αυτή έχει σημασία τόσο για το παιδί όσο και για τους γονείς του. Χαρακτηριστικό είναι ότι στα 2/3 των πασχόντων υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ατοπίας. Έτσι π.χ. ένας γονιός που βασανίζεται από χρόνια αλλεργική ρινίτιδα μπορεί να κάνει παιδί που να εμφανίσει ατοπική δερματίτιδα.

Πώς εκδηλώνεται όμως η ατοπικη δερματιτιδα; Πώς θα καταλάβω αν το παιδί μου έχει έξαρση;

Κατ’ αρχήν το δέρμα είναι ξηρό, αφυδατωμένο, τραχύ στην υφή (ξηροδερμία). Ο γονιός μπορεί να το διαπιστώσει με ένα απαλό χάιδεμα στο σώμα του παιδιού. Όταν υπάρχει επεισόδιο έξαρσης μπορεί να εμφανιστεί φαγούρα συνοδευόμενη από εξάνθημα. Έτσι βλέπουμε το παιδί μας να ξύνεται, να παραπονιέται για φαγούρα, να εμφανίζει ανήσυχο ύπνο και ανεξήγητο αρχικά εκνευρισμό.

Η μορφή του εξανθήματος ποικίλει από απλό ερύθημα ως ρωγμές,  φυσαλίδες και εφελκίδες(κακάδια) συχνά επιμολυσμένες από μικρόβια.  Η εικόνα μπορεί να  διαφέρει ανάλογα με την ηλικία. Έτσι στη βρεφική ηλικία μπορεί να εκδηλώνεται με τη μορφή εκζέματος του προσώπου με επέκταση στο σώμα ενώ στην παιδική ηλικία  και την εφηβεία προσβάλει περισσότερο τις καμπτικές επιφάνειες του σώματος.

Υπάρχει ειδική εξέταση που χρειάζεται να γίνει για να διαγνωστεί ατοπική δερματίτιδα (π.χ. βιοψία δέρματος);

Ειδικές εξετάσεις συνήθως δεν είναι απαραίτητες για να τεθεί η διάγνωση, που  στηρίζεται στα συμπτώματα. Έχει μεγάλη σημασία για το δερματολόγο τόσο η κλινική εξέταση του παιδιού όσο και η λήψη ενός καλού ιατρικού ιστορικού του παιδιού σχετικά με τον τύπο και τη διάρκεια των συμπτωμάτων, την εποχικότητα, το οικογενειακό ιστορικό, τη συνύπαρξη άσθματος ή ρινίτιδας, πιθανές ενοχλήσεις στον ύπνο, τροφικές αλλεργίες, προηγούμενες θεραπείες για το ίδιο πρόβλημα. Επίσης πρέπει να αποκλειστεί η ύπαρξη άλλης δερματικής νόσου που να μοιάζει με την ατοπική δερματίτιδα κι αυτό δεν είναι πάντα εύκολο.

Πως αντιμετωπίζεται η ατοπικη δερματιτιδα;

Η ατοπική δερματίτιδα απαιτεί την καλή συνεργασία παιδιού, γονέων και δερματολόγου. Στην ουσία τίποτα δεν αποδίδει καλύτερα από την εκπαίδευση από το δερματολόγο των γονιών στην περιποίηση  και παρακολούθηση του δέρματος του παιδιού τους. Συχνά οι γονείς μαθαίνουν τόσο καλά πώς να χειρίζονται τις “ιδιοτροπίες” του δέρματος του μικρού ασθενή που γίνονται οι καλύτεροι γιατροί στο πρόβλημά του! Ταυτόχρονα το ίδιο το παιδί όσο μεγαλώνει μαθαίνει να ζει με την ξηροδερμία, να συνεργάζεται, να αποφεύγει ερεθιστικούς παράγοντες και να περιποιείται το δέρμα του.

Πάντα το θεραπευτικό πλάνο εξατομικεύεται από το δερματολόγο. Κάθε δερματίτιδα και κάθε ασθενής είναι ξεχωριστές περιπτώσεις. Η θεραπεία εξαρτάται από την ηλικία, τα συμπτώματα και την γενική κατάσταση του παιδιού.

Οι γονείς θα πρέπει να ακολουθούν προσεκτικά τις οδηγίες, αλλά και να προσπαθήσουν να παρατηρούν τι βοηθάει  ή δεν βοηθάει από αυτές. Επομένως το θεραπευτικό πλάνο μπορεί να προσαρμοστεί με τη βοήθεια των γονιών.

Ο γιατρός βοηθάει  στους εξής τομείς:

1) στην υιοθέτηση μιας καλή ρουτίνας φροντίδας του δέρματος
2) στην αποφυγή πραγμάτων  που μπορούν προκαλέσουν εξάρσεις
3) στην αντιμετώπιση των εξάρσεων , όταν συμβαίνουν.

Οι  θεραπευτικοί στόχοι είναι η επούλωση του δέρματος και η πρόληψη των εξάρσεων, μέχρι την οριστική ύφεση της νόσου.

Πώς βοηθούν οι ενυδατικές κρέμες;

Οι ειδικές μαλακτικές και ενυδατικές κρέμες και σαμπουάν για την ενυδάτωση και περιποίηση του δέρματος. Αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας. Βοηθούν τόσο στην αντιμετώπιση της έξαρσης όσο και σαν θεραπεία συντήρησης.

Στην ουσία ο ρόλος τους είναι να ενυδατώνουν, να καταπραΰνουν, και να προστατεύουν το δέρμα δημιουργώντας έναν φράκτη προστασίας από εξωτερικούς ερεθιστικούς παράγοντες.

Η μακροχρόνια χρήση τους είναι ασφαλής για την υγεία του παιδιού.

Μοναδικό τους μειονέκτημα το αυξημένο κόστος τους σε σχέση με απλές ενυδατικές κρέμες.

Πόσο ασφαλής είναι η εφαρμογή τοπικού  κορτικοειδούς στο παιδί μου;

Οι τοπικές κορτικοστεροειδείς κρέμες είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση των εξάρσεων. Η χρήση τους πάντα πρέπει να γίνεται με βάση τις οδηγίες του δερματολόγου. Η μακροχρόνια χωρίς διακοπή εφαρμογή τους μπορεί να εγκυμονεί κινδύνους και πρέπει να αποφεύγεται. Πάντως τα καθορισμένα από δερματολόγο σχήματα διάρκειας λίγων ημερών ή εβδομάδων είναι κατά κανόνα ασφαλή.

Τι πρέπει να αποφεύγει κάποιος που πάσχει από ατοπικη δερματιτιδα;

Έξαρση μπορεί να προκαλέσουν οι εξής ερεθιστικοί παράγοντες:

• Σκόνη του σπιτιού
• Επαφή με μάλλινα ή συνθετικά ρούχα
• Σαπούνια και προϊόντα καθαρισμού με αρώματα και χρώματα
• Συνθετικά απορρυπαντικά και μαλακτικά ρούχων
• Αρώματα και καλλυντικά
• Ουσίες όπως το χλώριο, ορυκτέλαια  ή διαλύτες
• Καπνός των τσιγάρων.

Έξαρση μπορεί να προκληθεί και από αλλεργιογόνα που προέρχονται από τρόφιμα, φυτά, ζώα, ή τον αέρα. Κοινά αλλεργιογόνα είναι:

• Αυγά, φιστίκια, γάλα, ψάρια, προϊόντα σόγιας και σιτάρι
• Ακάρεα σκόνης
• Μούχλα
• Γύρη
• Τρίχωμα σκύλου ή γάτας (ο σκύλος γενικά θεωρείται φιλικότερο προς το ατοπικό δέρμα κατοικίδιο)

Άλλοι παράγοντες που μπορούν πυροδοτήσουν μια έξαρση είναι:

• Άγχος
• Λοιμώξεις του δέρματος
• Κρύο και ξηρό κλίμα
• Χρήση σφουγγαριού στο μπάνιο

Τι πρέπει να προσέχω στα ρούχα του παιδιού;

Το δέρμα του παιδιού πρέπει να έρχεται απαραίτητα σε επαφή μόνο με βαμβακερό ύφασμα . Απαγορεύονται τα μάλλινα ή συνθετικά ρούχα.

Τα ρούχα πρέπει να πλένονται με ειδικά απορρυπαντικά και χωρίς μαλακτικό. Τα συνήθη βαριά επιδεινώνουν την ξηροδερμία.

Τα παπούτσια πρέπει πάντα να έχουν εσωτερική δερμάτινη ή βαμβακερή επένδυση.

Μέχρι πότε το παιδί μου θα πάσχει από ατοπικη δερματιτιδα;

Συνήθως η ατοπική δερματίτιδα βελτιώνεται ή και φεύγει προοδευτικά όσο μεγαλώνει το παιδί. Στο 50% των πασχόντων  περνάει  ως το 8ο έτος και στο 90% ως την εφηβεία. Υπάρχει ωστόσο πιθανότητα να παραμείνει μια ήπια ξηροδερμία χωρίς βέβαια μεγάλες εξάρσεις για πολλά χρόνια μετά . Μερικές φορές η ατοπική δερματίτιδα μπορεί να συνιστά πρόβλημα και στην ενήλικο ζωή.

Το άρθρο Ατοπική δερματίτιδα: απαντήσεις σε συχνές ερωτήσεις εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.