Το μελάνωμα (malignant melanoma) είναι ένας κακοήθης όγκος που προέρχεται από νεοπλασματικά δηλαδή μεταλλαγμένα μελανοκύτταρα. Είναι μια επιθετική μορφή καρκίνου υπεύθυνη για εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως. Η συχνότητα του μελανώματος έχει ανέβει πολύ τα τελευταία 30 χρόνια. Για αυτό μια τεράστια ερευνητική προσπάθεια τα τελευταία χρόνια στοχεύει στη θεραπεία του.

Προσβάλλει κυρίως ενήλικες άνδρες και γυναίκες και κάνει την εμφάνισή του κυρίως στο δέρμα. Ωστόσο πρωτοπαθείς θέσεις εμφάνισης μπορούν να είναι οι βλεννογόνοι, τα μάτια, οι μήνιγγες και το πεπτικό σύστημα.

-Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Συνήθως μιλάμε για άτομα που μπορεί να έχουν κάποιο ή κάποια από τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

• Ιστορικό μακράς έκθεσης στον ήλιο κυρίως χωρίς αντηλιακή προστασία
• Ξανθά ή κόκκινα μαλλιά
• Ιστορικό ηλιακών εγκαυμάτων κυρίως κατά την παιδική ηλικία
• Ιστορικό χρήσης καμπινών μαυρίσματος
• Αυξημένος αριθμός σπίλων στο σώμα (>50)
• Αυξημένος αριθμός άτυπων σπίλων στο σώμα
• Ξανθά ή κόκκινα μαλλιά
• Ανοιχτός φωτότυπος δέρματος
• Πολλαπλές ηλιακές εφηλίδες
• Συγγενής 1^ουβαθμού με ιστορικό μελανώματος
• Οικογενές σύνδρομο δυσπλαστικών σπίλων
• Διαμονή σε περιοχή με μεγάλη ηλιοφάνεια
• Μεγάλη ηλικία

-Μπορεί το μελάνωμα να εμφανιστεί σε σπίλο;

Υπάρχουν περιπτώσεις που εμφανίζεται σε έδαφος προϋπάρχοντος σπίλου. Οι ειδικοί πιστεύουν  ότι το 30% των μελανωμάτων ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Το υπόλοιπο 70% βγαίνει σε καθαρό δέρμα (de novo melanoma).

-Ποιοι τύποι μελανώματος υπάρχουν;

Με βάση τη μορφολογία μπορούμε να κατατάξουμε την πλειοψηφία των μελανωμάτων σε δυο μεγάλες κατηγορίες. Η πρώτη είναι τα οριζόντιας ανάπτυξης μελανώματα (επιφανειακώς εκτεινόμενο Μ, κακοήθης φακή, Μ των άκρων δακτύλων, Μ των βλεννογόνων). Παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα περιορισμένο στα ανώτερα στρώματα του δέρματος. Εμφανίζει λιγότερο επιθετική συμπεριφορά. Ο δεύτερος τύπος είναι το κάθετης ανάπτυξης μελάνωμα (οζώδες Μ). Προχωρά σε βάθος στο δέρμα και έχει πιο επιθετική συμπεριφορά.

-Πως μπορεί να αντιληφθεί κάποιος το μελάνωμα;

Πολλές φορές γίνεται αντιληπτό από τον ίδιο τον πάσχοντα ή τους οικείους του σαν μια «άσχημη» ή «περίεργη» ελιά. Η ελιά αυτή είναι χτυπητά διαφορετική από τις υπόλοιπες ελιές στο σώμα του πάσχοντος. Συνήθως δεν μπορεί  να προσδιοριστεί πότε ακριβώς εμφανίστηκε ή αν προϋπήρχε. Αρκετές φορές, μπορεί να υπάρχει μέσα σε ένα δάσος από κοινούς σπίλους, άτυπους σπίλους και άλλες δερματικές βλάβες που μοιάζουν με ελιές αλλά δεν είναι (εφηλίδες, σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις). Ή ακόμη και να παριστάνει για πολύ καιρό τον άτυπο σπίλο, σαν λύκος που φοράει την προβιά ενός προβάτου.

Μερικοί πολύ παρατηρητικοί ή ακόμη και τυχεροί εντοπίζουν έγκαιρα πρώιμες αλλαγές σε ελιές στο σώμα τους. Δυστυχώς σε άλλες περιπτώσεις οι ασθενείς καταφεύγουν πολύ καθυστερημένα με μεγάλες βλάβες. Το μελάνωμα είναι ασυμπτωματικό και δε δημιουργεί ενόχληση. Πρέπει πάντοτε να λαμβάνεται επομένως υπόψη η παρατήρηση «κάτι καινούργιου» στο δέρμα μας.

-που βλέπουμε συχνότερα μελάνωμα στους άνδρες;

Η συχνότερη θέση εμφάνισης στους άνδρες είναι η πλάτη.

-που βλέπουμε συχνότερα μελάνωμα στις γυναίκες;

Η συχνότερη θέση εμφάνισης στις γυναίκες είναι τα πόδια.

-Πόσο συχνό είναι το μελάνωμα στα παιδιά;

Είναι πολύ σπάνιο ενδεχόμενο και συνήθως αφορά σε περιπτώσεις ύπαρξης γιγάντιων συγγενών σπίλων.

-Μπορεί ένας ασθενείς με μελάνωμα να εμφανίσει νέο μελάνωμα;

Ναι. Υπάρχει πιθανότητα 5-10% ασθενής με μελάνωμα να εμφανίσει δεύτερο πρωτοπαθές μελάνωμα σε βάθος δεκαετίας. Γι΄ αυτό το λόγο οι ασθενείς με ιστορικό θεραπευθέντος μελανώματος πρέπει να ελέγχουν τις ελιές τους τακτικά.

-Πότε ανησυχούμε για μια ελιά στο σώμα μας;

Κατά την αξιολόγηση των ελιών στο σώμα μας μπορούμε να καταλάβουμε έναν ύποπτο σπίλο όταν έχει κάποια χαρακτηριστικά. Τα χαρακτηριστικά αυτά συνοψίζονται στο αρκτικόλεξο ABCDE. Δηλαδή όταν ο σπίλος αυτός έχει:

• Α = Asymmetry-Ασυμμετρία στο σχήμα
• Β = Border- όρια ασαφή ή ακανόνιστα
• C = Color-Χρώμα που δεν είναι το ίδιο σε όλη την ελιά ή πολλά χρώματα στην ίδια ελιά
• D = Diameter-Διάμετρος μεγαλύτερη των 6 χιλιοστών (ωστόσο υπάρχουν και μικρότερα μελανώματα)
• Ε = Evolving-Αλλαγή της ελιάς σε βάθος χρόνου

Γενικός κανόνας είναι ότι όταν βλέπουμε στον εαυτό μας μια ελιά που είναι χαρακτηριστικά διαφορετική από τις υπόλοιπες στο σώμα μας  πρέπει να πηγαίνουμε το δερματολόγο.

-Ποια είναι η καλύτερη πρόληψη για το μελάνωμα;

Η καλύτερη πρόληψη είναι φυσικά ο τακτικός ετήσιος έλεγχος των ελιών στο σώμα μας. Αυτό είναι εφικτό με δύο ανώδυνες κλινικές μεθόδους: τη δερματοσκόπηση και τη χαρτογράφηση σπίλων. Η δερματοσκόπηση είναι γρήγορη, ανώδυνη εξέταση και σώζει ζωές! Η χαρτογράφηση σπίλων είναι η μόνη εξέταση  που μας επιτρέπει να παρακολουθούμε με ασφάλεια σε βάθος χρόνου ασθενείς με πολλές ελιές στο σώμα.

-Ποια είναι η θεραπεία του μελανώματος;

Το στάδιο του μελανώματος καθορίζει τη θεραπεία του.  Η ιστολογική εξέταση του μελανώματος είναι απαραίτητη για τη σταδιοποίηση. Αρχικά αφαιρούμε ολόκληρη την ύποπτη για μελάνωμα βλάβη με μια απλή εκτομή. Μόνο ο ιστολογικός έλεγχος θα βάλει τη σφραγίδα στη διάγνωση ότι η βλάβη είναι μελάνωμα. Από εκεί και πέρα τα ιστολογικά χαρακτηριστικά του μελανώματος μαζί με απεικονιστικές και αιματολογικές εξετάσεις είναι η ρυθμιστές του σταδίου της νόσου. Το στάδιο είναι σημαντικό για τον καθορισμό της θεραπευτικής στρατηγικής μας. Μελάνωμα αρχικού σταδίου που δεν έχει ξεφύγει από την επιδερμίδα μπορεί να απαιτεί μόνο απλή χειρουργική αφαίρεση. Ωστόσο σε πιο προχωρημένο στάδιο χρειάζεται να γίνει πιο σύνθετη χειρουργική αντιμετώπιση (ευρεία εκτομή, ευρεία εκτομή κι έλεγχος φρουρού λεμφαδένα, λεμφαδενικός καθαρισμός). Σε προχωρημένο μελάνωμα η χειρουργική θεραπεία δεν αρκεί. Ο όγκος είναι μεγάλος και περαιτέρω αντιμετώπιση είναι επιτακτική. Μετά την αφαίρεση ένας κύκλος θεραπειών με σχήματα ανοσοθεραπείας, χημειοθεραπείας ή συνδυασμών είναι απαραίτητος.

Η αντιμετώπιση του μελανώματος επομένως προϋποθέτει συνεργασία πολλών ειδικοτήτων (δερματολόγων, χειρουργών, ογκολόγων).

-Είναι το μελάνωμα ιάσιμος καρκίνος;

Το μελάνωμα έχει τη εξής «ιδιοτροπία»: στα αρχικά στάδια αρκεί μια απλή χειρουργική αφαίρεση να μας απαλλάξει οριστικά από τη νόσο. Το προχωρημένο μελάνωμα όμως είναι ιδιαίτερα «ξεροκέφαλο» στις θεραπείες. Μέχρι πρόσφατα τα ποσοστά πενταετούς επιβίωσης στο προχωρημένο μελάνωμα ήταν πολύ χαμηλά. Ωστόσο η εισαγωγή νέων στοχευμένων θεραπειών τα τελευταία χρόνια έχει αυξήσει σημαντικά την πενταετή επιβίωση σε ασθενείς με προχωρημένη νόσο. Πάντα η σωστή καθοδήγηση από τον θεράποντα ογκολόγο είναι απαραίτητη.

-Ακούμε συχνά ότι δεν κάνει να αφαιρούμε τις ελιές μας. Ισχύει;

Όχι και δυστυχώς αυτή είναι μια καλά εδραιωμένη λανθασμένη πεποίθηση σε αρκετούς ανθρώπους. Κι αυτό γιατί ενισχύει την αποτροπή από τη γρήγορη προσέλευση στο δερματολόγο παρά μόνο όταν είναι πλέον πολύ αργά. Όπως είπαμε η καλύτερη κι αποτελεσματικότερη θεραπεία για το μελάνωμα είναι η πρόληψη με στόχο την έγκαιρη διάγνωση.

Συνεπώς, η βασική στρατηγική είναι ο τακτικός έλεγχος των ελιών στο σώμα μας με δερματοσκόπηση ή χαρτογράφηση σπίλων και η χειρουργική αφαίρεση αν κάποια είναι ύποπτη. Η ιστολογική εξέταση της ελιάς που αφαιρούμε θα δώσει και την τελική απάντηση εάν είναι μελάνωμα ή όχι.

-Είναι οι δυσπλαστικοί σπίλοι μελάνωμα;

Μερικές φορές η απάντηση μιας ιστολογικής εξέτασης μετά από αφαίρεση σπίλου αναφέρει τον όρο «δυσπλαστικός» ή «άτυπος σπίλος». Η απάντηση αυτή εννοεί ιστολογικά χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν την ελιά από το να την χαρακτηρίσουμε κοινή αλλά σε καμία περίπτωση δεν υπονοούν ότι υπάρχει μελάνωμα. Ο άτυπος σπίλος είναι σπίλος κι όχι κακοήθεια.

Το άρθρο Μελάνωμα. εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.

Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα είναι ο πιο κοινός δερματικός καρκίνος. Το βλέπουμε κυρίως σε φωτοεκτεθειμένες περιοχές του δέρματος και κυρίως στο πρόσωπο, το λαιμό, την πλάτη και τη ραχιαία επιφάνεια των χεριών. Κάνει την εμφάνισή του συνήθως μετά τα 40 χρόνια.

-Ποιοι παράγοντες ευνοούν την εμφάνιση βασικοκυτταρικού καρκινώματος στο δέρμα;

Η εμφάνιση  βασικοκυτταρικού καρκινώματος ή επιθηλίωματος είναι συνήθως αποτέλεσμα ενός συνδυασμού ηλικίας γενετικών, ανοσολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. ‘Έτσι άτομα μεγάλης ηλικίας, με ιστορικό μακράς έκθεσης σε υπεριώδη ακτινοβολία, με ιστορικό επαφής με χημικούς παράγοντες ή φυτοφάρμακα και με οικογενειακό ιστορικό πολλαπλών επιθηλιωμάτων είναι υποψήφιοι για εμφάνιση επιθηλιώματος σε κάποια φάση της ζωής τους.

Επίσης άτομα με ιστορικό αλόγιστης έκθεσης στον καλοκαιρινό ήλιο ή σε καμπίνες μαυρίσματος εμφανίζουν βασικοκυτταρικό καρκίνωμα ακόμη και σε μικρότερη ηλικία.

-Πως εμφανίζεται το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα ή επιθηλίωμα;

Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα μπορεί να εμφανιστεί με διάφορες μορφές. Κατά κανόνα δεν πονάει. Η εμφάνισή του μπορεί να μπερδεύει. Μπορεί να μοιάζει με θολωτή βλάβη σαν «σπυρί» ή «ελιά» που μεγαλώνει αργά ή γρήγορα. Μπορεί να μοιάζει με πληγή που δεν κλείνει αλλά ματώνει συνεχώς και βαθαίνει. Ή με κακάδι που πέφτει και ξανασχηματίζεται συνεχώς στο ίδιο σημείο.

-Πως διαγιγνώσκουμε το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα ή επιθηλίωμα;

Η διάγνωση μπορεί να μπορεί πολλές φορές να τεθεί με μια απλή κλινική εξέταση. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων ο δερματολογος μπορεί να αναγνωρίσει την ύποπτη βλάβη. Άλλες φορές πάλι η διάγνωση μπορεί να είναι πιο δύσκολη και να μπερδέψει και το πιο έμπειρο μάτι. Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται η ιστολογική επιβεβαίωση μιας διαγνωστικής punch βιοψίας.

-Πως θεραπεύουμε το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα;

Η μορφή, η θέση και το μέγεθος της βλάβης καθορίζουν και τη θεραπευτική στρατηγική. Έτσι στην περίπτωση του επιθηλιώματος οι θεραπευτικές επιλογές είναι οι εξής:

• Χειρουργική αφαίρεση και ιστολογική εξέταση. Είναι η μέθοδος εκλογής για αφαίρεση βλαβών. Την κάνουμε εύκολα με τοπική αναισθησία στο ιατρείο. Αφαιρούμε τη βλα΄βη και ράβουμε τα υγιή όρια μεταξύ τους. Η ιστολογική εξέταση επιβεβαιώνει ότι η αφαίρεση είναι πλήρης κι ότι το οπτικά υγιές δέρμα είναι καθαρό από καρκινικά κύτταρα και σε μικροσκοπικό επίπεδο.
• Δερμοαπόξεση και καυτηριασμός. Σε αυτή την περίπτωση αφαιρούμε τη βλάβη με ειδικό εργαλείο (ξέστρο) και καυτηριάζουμε τη βάση
• Κρυοχειρουργική. Εδώ καταστρέφουμε τη βλα΄βη μέσω ψύξης.
• Φωτοδυναμική θεραπεία. Την χρησιμοποιούμε κυρίως για μικρές κι επιφανειακές καρκινικές βλάβες.
• Τοπική ανοσοθεραπεία. Ο ασθενής εφαρμόζει τοπικό σκεύασμα (ιμικουιμόδη) για πολλές ημέρες επί της βλάβης. Κινητοποιεί την άμυνα του οργανισμού με σκοπό αυτή να καταστρέψει το επιθηλίωμα. Την συνδυάζουμε με άλλες θεραπευτικές μεθόδους (π.χ. κρυοθεραπεία).
• Χειρουργική αφαίρεση με τεχνική Mohs. Την εφαρμόζουμε σε περιπτώσεις βλαβών με δυσδιάκριτα όρια ή ιστορικό υποτροπών μετά από απλές χειρουργικές εκτομές. Στην ουσία κατά τη διάρκεια του χειρουργείου εκτελούμε ταυτόχρονα και ιστολογικό έλεγχο των χειρουργικών ορίων για να διασφαλίσουμε ότι ο καρκίνος δεν θα υποτροπιάσει. Είναι απαιτητική κι ακριβή μέθοδος.
• Χημειοθεραπεία με vismodegib. Σε περιπτώσεις εμφάνισης πολλαπλών επιθηλιωμάτων ή ιδιαίτερης τεχνικής δυσκολίας για χειρουργική αφαίρεση υπάρχει η θεραπευτική επιλογή της λήψης ενός από του στόματος εκλεκτικού αναστολέα του μονοπατιού hedgehog. Η λήψη του μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του μεγέθους ή και εξαφάνιση της βλάβης. Λόγω υψηλού κόστους είναι ένα θεραπευτικό μέσον που χρησιμοποιείται με φειδώ.

-Ποια είναι η πρόγνωση του βασικοκυτταρικού επιθηλιώματος;

Το βασικοκυτταρικό επιθηλίωμα είναι μορφή καρκίνου που συνήθως δε δίνει μεταστάσεις παρά μόνο σε βαριά παραμελημένες περιπτώσεις. Συνήθως η αντιμετώπιση της βλάβης σημαίνει και θεραπεία από τη νόσο. Για αυτό το λόγο και τα ποσοστά πλήρους ίασης είναι πολύ υψηλά. Ωστόσο πρέπει να κάνουμε τακτικό επανέλεγχο του πάσχοντος καθώς υπάρχει πιθανότητα τοπικής αναζωπύρωσης αλλά και εμφάνισης νέου επιθηλιώματος σε άλλη θέση. Επίσης η χρήσης αντηλιακής κρέμας με υψηλό δείκτη προστασίας θεωρείται απαραίτητη

Ειδικότερα για τους νεότερους ασθενείς η εμφάνιση ενός επιθηλιώματος δεν είναι φυσικά απειλητική για τη ζωή τους. Ωστόσο είναι ένα προειδοποιητικό «καμπανάκι» για αλλαγή του lifestyle κυρίως σε σχέση με την έκθεση στον ήλιο και την υπεριώδη ακτινοβολία.

Το άρθρο Βασικοκυτταρικό καρκίνωμα ή επιθηλίωμα εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.

-Τι είναι η χαρτογραφηση σπιλων;

Η εξέταση των σπίλων ή ελιών μας τουλάχιστον σε ετήσια βάση είναι μια απαραίτητη εξέταση προληπτικής ιατρικής με σκοπό την έγκαιρη διάγνωση του δερματικού καρκίνου. Έτσι πχ όταν με τη δερματοσκόπηση εντοπίσουμε μια ύποπτη βλάβη αυτήν και αφαιρούμε προκειμένου να ελεγχθεί. Τί γίνεται όμως στην περίπτωση που ο εξεταζόμενος έχει πολλές άτυπες ελιές; Προφανώς η επιλογή του να βάλουμε τον εξεταζόμενο σε μια σειρά διαδοχικών χειρουργείων δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστική όταν οι άτυποι σπίλοι είναι πολλοί. Συνεπώς το ερώτημα είναι: ποιες από όλες τις ελιές πρέπει να αφαιρούμε; Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα τη δίνει η χαρτογραφηση ελιων.   

Η χαρτογραφηση σπιλων είναι μια εξέταση με στόχο την ψηφιακή καταγραφή και απεικόνιση όλων των σπίλων του σώματος ιδίως σε άτομα με πολλές ελιές. Μόνο με τη χαρτογράφηση μπορούμε να έχουμε όλα τα δεδομένα που θα μας επιτρέψουν να αποφασίσουμε εάν πρέπει να αφαιρέσουμε ελιές και  ποιες ελιές θα είναι αυτές.

-Πως γίνεται η χαρτογραφηση ελιων;

Η χαρτογραφηση ελιων είναι μια εντελώς ανώδυνη  εξέταση για την οποία είναι απαραίτητη η αμέριστη προσοχή του εξεταστή και την καλή συνεργασία του εξεταζόμενου. Συνεπώς ανάλογα με τον αριθμό των ελιών που εξετάζουμε μπορεί να απαιτήσει από λίγα λεπτά ως και ολόκληρη ώρα προκειμένου να γίνει σωστά. Το μέσο για να γίνει είναι το μηχάνημα χαρτογράφησης. Δηλαδή ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής που φέρει το ειδικό λογισμικό απεικόνισης και διαθέτει ειδική κάμερα. Η εξέταση έχει δύο στάδια: τη φωτογράφηση όλου του σώματος κατά περιοχή για την καταγραφή της θέσης των σπίλων, και στη συνέχεια τη φωτογράφηση της δερματοσκοπικής εικόνας όλων των ελιών (κυρίως των άτυπων) με κάμερα υπερυψηλής ανάλυσης .

Το λογισμικό μας δίνει τη δυνατότητα να αποθηκεύσουμε τις δερματοσκοπικές εικόνες κάθε ελιάς επακριβώς στο σώμα μας. Έτσι κατά την επανεξέταση μπορούμε να απαντήσουμε στα εξής ερωτήματα: εάν βγήκαν καινούριες ελιές στο σώμα μας κι εάν  άλλαξαν οι ήδη υπάρχουσες. Ειδικότερα οι αλλαγές που μας απασχολούν είναι στο χρώμα, το σχήμα, το μέγεθος της ελιάς. Έτσι όσες ελιές έχουν μη συμμετρικό χρώμα και σχήμα τις χαρακτηρίζουμε ως άτυπες ή δυσπλαστικές. Αλλαγές στις ελιές και ειδικά στις άτυπες τις κάνουν υποψήφιες προς αφαίρεση.

Στο ιατρείο μας για τη διενέργεια χαρτογράφησης χρησιμοποιούμε το κορυφαίο μηχάνημα FotoFinder™  Medicam 1000.

-Κάθε πότε πρέπει να ΚΑΝΟΥΜΕ χαρτογραφηση σπιλων;

Η χαρτογραφηση σπιλων είναι μια εξέταση όπου η ουσία είναι στην παρακολούθηση αλλαγών σε βάθος χρόνου. Άρα είναι μια εξέταση που θέλει επανάληψη ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Το βασικό πρωτόκολλο παρακολούθησης που τηρούμε είναι επανάληψη της εξέτασης μετά 3-4 μήνες και στη συνέχεια κατ’ έτος. Σπανιότερα μπορεί να ζητήσουμε εξέταση ανά εξάμηνο.  

-Ποιοι χρειάζεται να κάνουν χαρτογραφηση σπιλων;

 Οι πληθυσμοί που χρειάζεται να παρακολουθούνται με χαρτογραφηση ελιων είναι:

1) Άτομα με >50 ελιές και τουλάχιστον δυο άτυπους σπίλους

2) Άτομα χωρίς άτυπους σπίλους αλλά με μεγάλο αριθμό ελιών

3) Άτομα με πολλούς άτυπους σπίλους (σύνδρομο δυσπλαστικών σπίλων)

4) Άτομα με ιστορικό μελανώματος ή συγγενείς αυτών.

5) Άτομα με ιστορικό άλλου δερματικού καρκίνου

6) Άτομα με πολλαπλά τατουάζ και πολλές ελιές στο σώμα

7) Άτομα που έχουν υποβληθεί σε χημειοθεραπεία και έχουν πολλές ελιές. Ίσως χρειαστείι να κάνουν και χαρτογράφηση εκτός της απλής δερματοσκοπικής παρακολούθησης.

-Χρειάζεται τα παιδιά να κάνουν χαρτογράφηση; 

Συνήθως όχι. Κι αυτό γιατί οι ελιές στα παιδιά υφίστανται συνεχείς μεταβολές λόγω ανάπτυξης του σώματος και αλλαγές σε αυτές συνήθως δεν αξιολογούνται. Επιλέγουμε μόνο την παρακολούθηση ειδικών κατηγοριών ελιών π.χ.όπως οι μεγάλοι συγγενείς σπίλοι δηλαδή μεγάλες ελιές παρούσες από τη γέννηση.

Το άρθρο Χαρτογραφηση σπιλων: συχνές ερωτήσεις κι απαντήσεις εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.

Οι σπίλοι ή ελιές σώματος είναι ένας πολύ κοινός δερματικός σχηματισμός που χαρακτηρίζεται από συναθροίσεις καλοήθων μελανινοκυττάρων στο δέρμα. Τα μελανινοκύτταρα  είναι οι μονάδες παραγωγής της μελανίνης στο δέρμα μας που μας προστατεύει από την υπεριώδη ακτινοβολία και μας χαρίζει το χρώμα του δέρματός μας. Στην περίπτωση των ελιών αυτά τα κύτταρα ονομάζονται σπιλοκύτταρα.

Ποιες μορφές μπορεί να έχουν οι ελιές στο σώμα μας;

Ανάλογα με την εντόπιση και το βάθος της μελανίνης οι ελιές μας διαιρούνται σε συνδεσμικούς, μεικτούς και χοριακούς σπίλους. Οι συνδεσμικοί είναι εντελώς επίπεδοι ενώ οι χοριακοί είναι θολωτοί και προβάλλουν έξω από την επιφάνεια του δέρματος. Συνήθως οι επίπεδοι είναι οι κλινικά πιο ενδιαφέροντες ενώ οι χοριακοί,  σε αντίθεση με αυτά που πιστεύει το ευρύ κοινό, σπανιότατα μας απασχολούν κλινικά και συνήθως ενοχλούν για αισθητικούς ή πρακτικούς (π.χ. τραυματισμοί) λόγους. Συχνά  η μορφολογία των ελιών μας μπορεί να μπερδεύει  το μη έμπειρο μάτι καθώς μπορεί να θυμίζει άλλους σχηματισμούς όπως σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση, θήλωμα κ.τ.λ.

Τι είναι μελανωμα;

Το μελάνωμα είναι ένας κακοήθης καρκίνος  του δέρματος που χαρακτηρίζεται από τον πολλαπλασιασμό  νεοπλασματικών  μελανινοκυττάρων. Σχετίζεται άμεσα με την υπεριώδη ακτινοβολία και τα ηλιακά εγκαύματα, ιδιαίτερα αυτά της παιδικής ηλικίας. Ωστόσο φαίνεται ότι παίζει ρόλο και η ύπαρξη μιας γενετικά προκαθορισμένης  λανθασμένης αντίδρασης των σπιλοκυττάρων στην επίδραση της ακτινοβολίας. Δηλαδή είναι συνδυασμός γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Το μελανωμα είναι ένας δερματικός σχηματισμός που χαρακτηρίζεται από δυναμική και εξέλιξη από τα πρώτα του στάδια. Επίσης έχει χαρακτηριστικά κλινικά σημάδια τα οποία και εκδηλώνονται προοδευτικά. Με γυμνό μάτι συχνά μοιάζει  με μια παράταιρη ελιά σε σχέση με τις υπόλοιπες στο σώμα σαν ¨ασχημόπαπο¨ ανάμεσα στους ¨κύκνους¨.

Η έγκαιρη διάγνωση και χειρουργική αφαίρεση του μελανώματος έχει τεράστια σημασία καθώς στα αρχικά στάδια ισοδυναμεί με πλήρη ίαση. Αντίθετα η όψιμη διάγνωσή του ειδικά σε περίπτωση που έχει δώσει μετάσταση κάνει την αντιμετώπισή του πολύ δύσκολη.

Υπάρχουν καλές και κακές ελιές στο σώμα μας;

Οι ελιές μας είναι πάντα καλές. Απλά υπάρχουν ελιές σώματος με καλή κλινική εικόνα και ελιές με ύποπτα χαρακτηριστικά, οι λεγόμενες άτυπες ή δυσπλαστικές. Το μελάνωμα δεν είναι μια αρχικά καλή ελιά που  ¨χάλασε¨ στην πορεία. Είναι  από την αρχή μελανωμα συχνά μεταμφιεσμένο σαν σπίλος και προοδευτικά στην πορεία αποκαλύπτει στη δερματοσκόπηση τα τυπικά κλινικά χαρακτηριστικά του.

Τι είναι άτυπος η δυσπλαστικός  σπίλος;

Ο άτυπος ή δυσπλαστικός σπίλος είναι ένας  κλινικός και παθολογοανατομικός όρος για να περιγράψει αυτό τον τύπο ελιάς που έχει ανώμαλο χρώμα, σχήμα ή μέγεθος  αλλά κατά τα λοιπά είναι εντελώς αθώος, δηλαδή ΔΕΝ είναι μελάνωμα.

Γιατί νοιαζόμαστε για τις δυσπλαστικές ελιές σώματος εάν αυτές είναι αθώες;

Οι δυσπλαστικές ελιές σώματος είναι  εξ’ ορισμού ύποπτες και αντικείμενο παρακολούθησης από το δερματολόγο. Κι αυτό γιατί το μελάνωμα είναι ένας  ¨λύκος¨ συχνά μεταμφιεσμένος με την ¨προβιά¨ ενός δυσπλαστικού σπίλου.

Πώς μπορεί να ξεχωρίσει κανείς τη δυσπλαστική ελιά από το μελάνωμα;

Ο διαχωρισμός συχνά είναι δύσκολος μόνο με το μάτι. Συνήθως ο μόνος τρόπος να γίνει αυτό είναι ο ιστολογικός έλεγχος αφού προηγηθεί χειρουργική αφαίρεση της ύποπτης ελιάς. Γι’ αυτό και αν σε έναν ασθενή υπάρχει μόνο μια ύποπτη ελιά καλό είναι αυτή να αφαιρείται. Εάν οι δυσπλαστικές ελιές σώματος είναι πολλές απαιτείται η τακτική παρακολούθηση του ασθενούς με δερματοσκόπηση ώστε να επισημαίνεται αυτή ή αυτές που εμφανίζουν εξέλιξη και αλλαγές και άρα είναι περισσότερο ύποπτη ή ύποπτες για μελανωμα. Εδώ έχει τη θέση της η χαρτογράφηση σπίλων.

Πόσο συχνά πρέπει να ελέγχουμε τις ελιές σώματος;

Η συχνότητα ελέγχου καθορίζεται από το δερματολόγο και εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη ύποπτων βλαβών. Συνήθως απαιτείται ένας ετήσιος έλεγχος  που να επαναλαμβάνεται περίπου την ίδια εποχή.

Τι είναι η δερματοσκόπηση;

Δερματοσκόπηση είναι η εξέταση του ελέγχου των δερματικών βλαβών υπό πολωμένο και μη πολωμένο φως σε μεγάλη μεγέθυνση με τη βοήθεια ειδικού οργάνου , του δερματοσκοπίου. Δεν είναι υπερβολή να χαρακτηρίζουμε το δερματοσκόπιο ως τα ¨ακουστικά¨ του δερματολόγου. Η δερματοσκόπηση αποτελεί τον καλύτερο και αποτελεσματικότερο τρόπο ελέγχου της εικόνας και των χαρακτηριστικών των ελιών αλλά και άλλων δερματικών σχηματισμών και εξανθημάτων. Ο έλεγχος με τη βοήθεια του δερματοσκοπίου είναι τόσο εύκολος ώστε μια πλήρης εξέταση δέρματος σε όλο το σώμα διαρκεί περίπου 10-15 λεπτά.

Τι είναι η χαρτογραφηση σπιλων;

Η χαρτογραφηση σπιλων είναι μια εξειδικευμένη εξέταση  που γίνεται από το δερματολόγο με τη βοήθεια ειδικού μηχανήματος καταγραφής  αποθήκευσης και ελέγχου με ειδικό λογισμικό. Η χαρτογράφηση είναι ουσιαστικά η φωτογράφιση κάθε ελιάς του σώματος και η αποτύπωση της θέσης της επακριβώς στο σώμα.  Έτσι ο δερματολόγος μπορεί να ελέγξει σε επόμενη εξέταση τυχόν αλλαγές στο χρώμα, σχήμα ή μέγεθος.

Είναι μια ιδιαίτερα απαιτητική,  χρονοβόρα (χρειάζεται πάνω από μισή ώρα για να ολοκληρωθεί) και επομένως ακριβή εξέταση που διενεργείται μόνο από κατάλληλα εκπαιδευμένο δερματολόγο. Ο εξετάζων καταγράφει τις ελιές σώματος και συγκρίνει τυχόν αλλαγές στην κλινική τους εικόνα σε σχέση με παλιότερους ελέγχους.

Η εξέταση αυτή έχει απόλυτη ένδειξη σε μόνο μία κατηγορία ασθενών. Σε αυτούς που έχουν πολλές και δυσπλαστικές ελιές σώματος. Μόνο η τακτική παρακολούθηση και καταγραφή θα μας δείξει μέσα σε ένα  ¨δάσος¨  ελιών ποιες είναι αυτές που αλλάζουν εικόνα και άρα είναι ύποπτες για μελάνωμα ώστε να αφαιρούνται.

Στη χαρτογραφηση σπιλων ο ασθενής μπορεί να λαμβάνει αντίγραφο των φωτογραφιών της εξέτασης με τα σχόλια του εξετάζοντος ιατρού σε ψηφιακή ή έντυπη μορφή. Διαβάστε περισσότερα για τη χαρτογραφηση σπιλων εδώ.

Είναι φυσικό να βγάζουμε νέες ελιές σώματος ή να αλλάζουν οι ήδη υπάρχουσες;

Όσο μεγαλώνουμε στο σώμα μας εμφανίζονται ολοένα και περισσότεροι σπίλοι. Η εμφάνισή τους είναι αποτέλεσμα τόσο της γενετικής μας προδιάθεσης όσο και της έκθεσης στον ήλιο. Έτσι άλλα άτομα έχουν περισσότερες ελιές σώματος ενώ στο ίδιο άτομο οι ελιές είναι περισσότερες στα πιο ηλιοεκτεθειμένα μέρη. Τα παιδιά όσο μεγαλώνουν εμφανίζουν ελιές οι οποίες μάλιστα εξελίσσονται χωρίς αυτό να σημαίνει κάτι κακό.  Επίσης εμφάνιση νέων ελιών ή μεγάλωμά τους μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια εγκυμοσύνης. Νέοι σπίλοι σταματούν να εμφανίζονται μετά τα σαράντα ενώ σε πιο μεγάλες ηλικίες μπορεί  να υποστρέφουν και να εξαφανίζονται.

Γενικός κανόνας είναι ότι εμφάνιση νέων ελιών ή αλλαγές στις ήδη υπάρχουσες μετά την ηλικία των σαράντα πρέπει να παρακολουθείται με δερματοσκόπηση.

Είναι χρήσιμη η χαρτογραφηση σπιλων σε παιδιά;

Όπως είπαμε τα παιδιά όσο μεγαλώνουν εμφανίζουν ελιές σώματος οι οποίες μάλιστα εξελίσσονται χωρίς αυτό να σημαίνει κάτι κακό. Συνεπώς η χαρτογραφηση σπιλων σε αυτές τις ηλικίες είναι περιττή και λανθασμένη διαδικασία δεδομένου μάλιστα ότι το μελάνωμα είναι σπανιότατο στα παιδιά. Μια απλή εξέταση σπίλων με τη βοήθεια του δερματοσκοπίου είναι επαρκέστατη.

Τι είναι οι συγγενείς σπιλοι ή ελιές σώματος;

Είναι σπίλοι που είναι παρόντες κατά τη γέννηση ή εμφανίζονται λίγο μετά από αυτήν. Τους συναντάμε στο 1-2% των νεογνών. Το μέγεθός τους ποικίλει και με βάση αυτό χωρίζονται σε μικρούς, μεσαίους μεγάλους και γιγαντιαίους.  Η αντιμετώπισή τους γίνεται με βάση δύο παραμέτρους: η πρώτη είναι η πιθανότητα εμφάνισης μελανώματος και η δεύτερη είναι το αισθητικό αποτέλεσμα. Οι μικροί συγγενείς σπίλοι (διάμετρος <3mm) κατά κανόνα δεν σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης για μελανωμα ενώ οι μεγάλοι και γιγάντιοι έχουν 6% εμφάνιση μελανώματος επί του σπίλου ή σε άλλη θέση μέχρι την ηλικία των 5 ετών.

Η χειρουργική αφαίρεση των μεγάλων και γιγάντιων σπίλων το συντομότερο δυνατό μειώνει κατά πολύ τον κίνδυνο εμφάνισης για μελανωμα. Ωστόσο δεν τον μηδενίζει καθώς υπάρχει η πιθανότητα εμφάνισης μελανώματος σε άλλη θέση.

Το άρθρο Ελιές σώματος – Σπίλοι. Συχνές ερωτήσεις κι απαντήσεις εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.