Η κρυοθεραπεία (cryotherapy) είναι ένα βασικό όπλο της επεμβατικής δερματολογίας. Ακόμη είναι θεραπευτική μέθοδος πρώτης γραμμής παρά την εισαγωγή της πριν πολλές δεκαετίες. Ο ορθότερος επιστημονικός όρος στη Δερματολογία είναι κρυοχειρουργική (cryosurgery) ωστόσο το ευρύ κοινό γνωρίζει τη μέθοδο σαν κρυοθεραπεία. Πλέον χρησιμοποιούμε εξίσου και τους δύο όρους.

Η κρυοθεραπεία είναι μια μέθοδος ελεγχόμενης ψύξης σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες με στόχο την καταστροφή ανεπιθύμητων βλαβών. Συνεπώς η βάση της είναι στον τρόπο που αντιδρούν οι ιστοί του οργανισμού στην έκθεση σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Έτσι παραδείγματος χάρη έχει παρατηρηθεί ότι γενικώς τα κύτταρα του οργανισμού είναι ανθεκτικά σε θερμοκρασίες ως και -20°C. Ωστόσο σε χαμηλότερες θερμοκρασίες αρχίζει η κρυσταλλοποίηση και καταστροφή τους. Αυτή η παρατήρηση αποτελεί τη βάση της θεραπείας.

-Πως γινεται η  κρυοθεραπεία ή κρυοχειρουργική;

Κρυοθεραπεία κάνουμε με τη βοήθεια  συσκευής αποθήκευσης και ψεκασμού ενός αερίου που χρησιμοποιούμε για να ψύξει τη βλάβη. Το αέριο αυτό, το κρυογόνο, είναι απολύτως άοσμο και ασφαλές στην εισπνοή. Το συχνότερο κρυογόνο είναι το διοξείδιο του αζώτου. Σπανιότερα χρησιμοποιούμε και το μονοξείδιο του αζώτου. Εφαρμόζουμε το κρυογόνο με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι ο άμεσος ψεκασμός στη βλάβη. Ο δεύτερος είναι με την αρχική ψύξη ειδικού μεταλλικού probe (ή κρυόδιο) και την επαφή του παγωμένου probe στη βλάβη.

Η κρυοχειρουργική έχει συγκεκριμένη διάρκεια ψύξης που εξαρτάται από τον τύπο της βλάβης και το επιθυμητό βάθος της ιστικής καταστροφής. Δηλαδή ο χρόνος εφαρμογής του κρυογόνου ορίζει την ένταση της θεραπείας. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής ο ασθενής μπορεί να νιώσει αίσθημα τσιμπήματος ή και πόνο. Για αυτό συχνά χρησιμοποιούμε τοπική αναισθησία πριν τη θεραπεία. Μπορούμε να επαναλάβουμε δεύτερο ή και τρίτο κύκλο ψύξης στην ίδια συνεδρία ανάλογα με τη βλάβη.

μηχανισμος κρυοθεραπειας

Η κρυοθεραπεία πυροδοτεί τρεις αντιδράσεις στην περιοχή:

• Ιστική καταστροφή λόγω της ψύξης και απόψυξης (ξεπαγώματος) της βλάβης
• Φράξιμο των μικροσκοπικών αγγείων που αιματώνουν τη βλάβη, πράγμα που προκαλεί τοπική νέκρωση
• Ανοσιακή αντίδραση του οργανισμού με κινητοποίηση των κυττάρων άμυνας και συσσώρευσή τους στην περιοχή.

Όλα αυτά στο γυμνό μάτι μοιάζουν με ένα έγκαυμα εκ ψύχους με κοκκινίλα και ήπια ενοχλήματα το πρώτο 24ωρο. Ακολουθεί η εκδήλωση της αντίδρασης στη θεραπεία. Συνήθως σε μια ήπια κρυοθεραπεία (π.χ. θεραπεία υπερκερατώσεων) μπορεί να είναι μια λεπτή σκουρόχρωμη κρούστα. Επίσης σε μεγαλύτερης έντασης  θεραπεία (π.χ. θεραπεία μυρμηκιών) έχουμε εμφάνιση μεγάλης φουσκάλας στην περιοχή της ψύξης. Η φουσκάλα είναι γεμάτη με ορώδες υγρό ή ακόμη και πύον. Το γύρω δέρμα συνήθως δεν εμφανίζει ερυθρότητα.

Ωστόσο σε ένα ποσοστό των ασθενών που κάνουν κρυοχειρουργική η αντίδραση ίσως να είναι πιο θορυβώδης. Σε αυτή την περίπτωση η εικόνα θυμίζει μόλυνση αλλά δεν είναι! Αντί για φουσκάλα μπορούμε να δούμε ορόρροια ή πυόρροια, πληγή καθώς και πρήξιμο με πόνο στην περιοχή. Αυτό το βλέπουμε σε μεγάλης έντασης εφαρμογές (π.χ. σε δερματικούς καρκίνους) όπου επιθυμούμε μεγάλη ιστική καταστροφή.

-Ποιες είναι οι οδηγίες για μετά την κρυοθεραπεία;

Την περιποίηση της περιοχής μετά την κρυοχειρουργική σε μεγάλο βαθμό την καθορίζει η ένταση του αποτελέσματος. Αποφεύγουμε να βρέξουμε τη θεραπευθείσα περιοχή το πρώτο 24ωρο και παίρνουμε απλά παυσίπονα ένα χρειαστεί. Επίσης προστατεύουμε τη φουσκάλα εάν αυτή σχηματιστεί με αυτοκόλλητο επίδεσμο. Ακόμη εφαρμόζουμε τοπικά αντιβιοτικά σκευάσματα στην περιοχή. Εάν η αντίδραση και η φλεγμονή είναι έντονη σε συνεννόηση με το δερματολογο λαμβάνουμε αντιβίωση από το στόμα για λίγες ημέρες.

-Που μπορουμε να χρησιμοποιησουμε την κρυοθεραπεία;

Η κρυοθεραπεία έχει ένα μεγάλο εύρος εφαρμογών. Πιο αναλυτικά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη θεραπεία των παρακάτω καταστάσεων στη δερματολογία:

• Μυρμηγκιές
• Αιμαγγειώματα
• Θηλώματα
• Κονδυλώματα
• Πυογόνο κοκκίωμα
• Χηλοειδές/υπερτροφική ουλή
• Φλεβική λίμνη χείλους
• Βλεννώδης κύστη
• Σμηγματορροïκή υπερκεράτωση
• Νόσος Bowen
• Δερματική Λεïσμανίαση
• Orf
• Δακτυλιοειδές κοκκίωμα
• Εφηλίδες-Καφέ σημάδια
• Ακτινική Υπερκεράτωση
• Ερυθροπλακία του Queyrat
• Δερματικό κέρας
• Βασικοκυτταρικό επιθηλίωμα
• Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα υψηλής διαφοροποίησης
• Σάρκωμα Kaposi

-Ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειες στην κρυοχειρουργική;

Συνήθως οι «παρενέργειες» αμέσως μετά τη κρυοθεραπεία είναι κι επιθυμητές. Κι αυτό γιατί η ένταση των συμπτωμάτων μετά τη θεραπεία (πόνος, πρήξιμο, ορόρροια, πυόρροια) είναι και δείκτης της αποτελεσματικότητας της θεραπείας. Μπορούμε να πούμε δηλαδή ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στην κρυοχειρουργική καρκινικών βλαβών, ισχύει ο κανόνας «όσο πιο άσχημα στην αρχή , τόσο πιο καλά στο τέλος».

Οι όψιμες παρενέργειες της κρυοχειρουργικής μπορεί να είναι ήπια ατροφία στην περιοχή της βλάβης και δυσχρωμίες οι οποίες υποχωρούν προοδευτικά. Επίσης η συχνότητά τους είναι μικρή. Γενικά ως θεραπεία έχει εξαιρετικά αισθητικά αποτελέσματα.

-Ποιες είναι οι αντενδείξεις στην κρυοχειρουργική;

Καλό είναι να αποφεύγουμε την κρυοθεραπεία στις παρακάτω περιπτώσεις νοσημάτων:

• Κρυοσφαιριναιμία
• Νοσήματα κολλαγόνου
• Λήψη ανοσοτροποποιητικών αγωγών
• Πολλαπλό μυέλωμα
• Νόσος Raynaud
• Γαγγραινώδες πυόδερμα
• Αιμοκάθαρση
• Σοβαρος κι αρρύθμιστος σακχαρώδης διαβήτης (σχετική αντένδειξη)

Το άρθρο Κρυοθεραπεία ή κρυοχειρουργική εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.

Η βιοψία δέρματος είναι μια βασική διαγνωστική εξέταση στη δερματολογία. Μιλάμε για το κυριότερο μέσο επιβεβαίωσης μιας κλινικής διάγνωσης και επικύρωσης της γνώμης του δερματολόγου. Επίσης βοηθάει στο να ξεχωρίσουμε ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα στην περίπτωση που η εικόνα ενός δερματικού εξανθήματος μπορεί να παραπέμπει σε πολλές διαφορετικές παθήσεις. Στη βιοψία δέρματος συνεργάζονται δύο βασικές ειδικότητες: ο Δερματολόγος και ο Παθολογοανατόμος.

-Πόσο συχνά απαιτείται βιοψία δέρματος;

Είναι μια εξέταση που επιστρατεύουμε συχνά προκειμένου να μας επιλύσει διαγνωστικά προβλήματα. Στη Δερματολογία και Αφροδισιολογία υπάρχουν εκατοντάδες νοσήματα και κλινικά σύνδρομα! Οπότε καταλαβαίνουμε πως μερικές φορές μπορεί να είναι δύσκολο για το γιατρό να βάλει διάγνωση με την απλή εξέταση.

Επίσης βιοψία δέρματος χρησιμοποιούμε και στην παρακολούθηση της πορείας ήδη γνωστών νοσημάτων. Έτσι π.χ. επαναλαμβανόμενες βιοψίες ανά τακτά χρονικά διαστήματα και από διαφορετικά σημεία λαμβάνουμε σε περιπτώσεις σπογγοειδούς μυκητίασης προκειμένου να διαπιστώσουμε την ανταπόκριση στη θεραπευτική αγωγή.

Άλλες φορές μια πρώτη διαγνωστική punch βιοψία μπορεί να χρησιμεύσει για να καθορίσει τη στρατηγική αφαίρεσης μιας βλάβης (π.χ. εάν θα ακολουθήσει ευρεία χειρουργική αφαίρεση, καυτηριασμός με laser, διαθερμοπηξία ή κρυοθεραπεία.)

-Πόσα είδη βιοψίας δέρματος υπάρχουν;

Υπάρχουν δυο είδη βιοψίας δέρματος: η punch βιοψία και η χειρουργική βιοψία. Με την punch βιοψία λαμβάνουμε κυλινδρικό τεμαχιδίο δέρματος από μια περιοχή με ειδικό εργαλείο. Τόσο η διάμετρος όσο και το βάθος του κομματιού μπορεί να ποικίλει.

Η χειρουργική βιοψία αντιθέτως δε διαφέρει από μια κοινή χειρουργική αφαίρεση. Την επιστρατεύουμε όταν είναι απαραίτητη και η εξέταση όλου του πάχους δέρματος μέχρι και το υποδόριο λίπος.

-Πώς γίνεται η βιοψία δέρματος;

Καταρχήν μιλάμε για μια επεμβατική πράξη με όλους τους κανόνες και της προφυλάξεις μιας μικρής χειρουργικής αφαίρεσης. Πριν από ολα, αναισθητοποιούμε την περιοχή προς εξέταση με τοπική έγχυση αναισθητικού (πχ ξυλοκαïνη) ή αναισθητικής κρέμας. Καθαρίζουμε την περιοχή με αντισηπτικό για αποφυγή μόλυνσης. Στη συνέχεια εκτελούμε την αφαίρεση του κομματιού είτε χειρουργικά είτε με τη βοήθεια του ειδικού punch. Τα χείλη του τραύματος κλείνουν με συρραφή εκτός από την περίπτωση punch διαμέτρου μικρότερης των 2 mm οπότε δε χρειάζεται. Αφαιρούμε τα ράμματα μετά από λίγες ημέρες ανάλογα με την περιοχή.

Βάζουμε το τεμαχίδιο δέρματος σε ειδικό ποτηράκι και το μεταφέρουμε στο παθολογοανατομικό εργαστήριο για επεξεργασία και εξέταση. Ο συνήθης τρόπος φύλαξης του δείγματος για απλή ιστολογική εξέταση είναι σε μονιμοποιητικό διάλυμα φορμόλης. Ο Παθολογοανατόμος μετά από επεξεργασία εξετάζει το κομμάτι. Η εξέταση μπορεί να είναι μια κοινή ιστοπαθολογική έκθεση ή πιο εξειδικευμένος έλεγχος όπως άμεσος ανοσοφθορισμός ή ανοσοïστοχημεία. Στη συνέχεια ακολουθεί η συγγραφή της έκθεσης που απαντά στα ερωτήματα του Δερματολόγου.

-Τί προσέχουμε πριν και μετά τη βιοψία δέρματος;

Συνήθως δεν ζητάμε ιδιαίτερη προετοιμασία. Ο ασθενής δε χρειάζεται να είναι νηστικός και λαμβάνει την όποια φαρμακευτική του αγωγή κανονικά. Καλό είναι ο γιατρός να ξέρει εάν ο ασθενής έχει γενικά τάση για δημιουργία χηλοειδών και άσχημων ουλών. Αυτό φυσικά είναι γνωστό μόνο εάν έχουν προηγηθεί άλλα χειρουργεία. Πολύ σπάνια ο εξεταζόμενος τροποποιεί την αντιπηκτική αγωγή που λαμβάνει καθώς η διαδικασία είναι μικρή και σύντομη.

Οι οδηγίες για μετά την εξέταση δε διαφέρουν από αυτές μιας τυπικής μικρής χειρουργικής αφαίρεσης. Συνήθως ο εξεταζόμενος αποφεύγει την έκθεση του τραύματος στο νερό για ένα ή δύο 24ωρα. Επίσης  καθαρίζει το τραύμα με ήπιο αντισηπτικό και καλό στέγνωμα μετά το πλύσιμο. Για όσο υπάρχουν ράμματα στην περιοχή οπωσδήποτε πρέπει να αποφεύγει το μπάνιο στη θάλασσα. Πρέπει ο ασθενής να γνωρίζει πως η επούλωση στην περιοχή της εξέτασης συνεχίζει και μετά την αφαίρεση των χειρουργικών ραμμάτων. Συνεπώς χρειάζεται περιποίηση με μια επουλωτική κρέμα ή γέλη μέχρι πλήρους αποκατάστασης και για άριστο αισθητικό αποτέλεσμα.

-Υπάρχουν παρενέργειες ή επιπλοκές από τη βιοψία δέρματος;

Η βιοψία δέρματος είναι μια ασφαλής και γρήγορη εξέταση. Τα μόνα προβλήματα που συναντάμε είναι τα ίδια που ισχύουν και σε κάθε μικρή χειρουργική αφαίρεση. Δηλαδή μικροβιακή επιμόλυνση, σπάσιμο των ραμμάτων ή κακή επούλωση. Οι πιθανότητες να συμβούν είναι ελάχιστες εάν ο εξεταζόμενος ακολουθήσει σωστά τις οδηγίες του γιατρού.

Το άρθρο Βιοψία δέρματος εμφανίστηκε πρώτα στο Δερματολoγικό Ιατρείο Άστρους.