Τι είναι η μικροχλωρίδα και το μικροβίωμα;

Ολοένα και περισσότερα δεδομένα γίνονται γνωστά σχετικά με την ακμή και τους μηχανισμούς που την προκαλούν. Η ερευνητική γνώση που έχουμε πλέον τα τελευταία χρόνια έχει αναδείξει τη διάσταση του προβλήματος της ακμής σαν ένα ζήτημα διαταραχής της μικροχλωρίδας και του μικροβιώματος του δέρματος.

Σαν ανθρώπινη μικροχλωρίδα (human microbiota) ορίζουμε τον πληθυσμό των μικροοργανισμών που «συμβιώνουν» με τον οργανισμό μας και υπάρχει σε διάφορα μέρη του σώματος (δέρμα, πεπτικό σύστημα, μύτη, στόμα, μήτρα, υγρά σώματος) . Το μικροβίωμα (human microbioma) είναι ειδικά το σύνολο των γονιδίων  των μικροοργανισμών αυτών και η επίδρασή του στον οργανισμό είναι πεδίο εντατικής έρευνας. Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια μεγάλη προσπάθεια καταγραφής του ανθρωπίνου μικροβιώματος. Κι αυτό γιατί η μικροχλωρίδα και το μικροβίωμα  φαίνεται ότι έχουν  σημαντικό ρυθμιστικό ρόλο (δείτε ενδεικτικά εδώ), ενώ αλλαγές στη σύνθεσή τους  ενοχοποιούνται για πολλές παθολογικές καταστάσεις. Πλέον το μικροβίωμα θεωρείται στόχος θεραπευτικών παρεμβάσεων με προβιοτικά ή αντιβιοτικές θεραπείες για διάφορα νοσήματα και καταστάσεις.

Ποιος ο ρόλος του μικροβιώματος στην εμφάνιση ακμής;

Ήταν επομένως φυσικό η έρευνα να στραφεί και στη σημασία της μικροχλωρίδας στην παθογένεση δερματικών παθήσεων όπως η ακμή. Στο φυσιολογικό δέρμα η μικροχλωρίδα είναι ένα σύνολο κυρίως από βακτήρια όπως Ακτινοβακτήρια, Πρωτεοβακτήρια, Ευβακτήρια, Βακτηροειδή καθώς και πληθυσμούς μυκήτων, ιών, παρασίτων. Οι μικροοργανισμοί αυτοί κατοικούν πάνω και μέσα στο δέρμα και τους αδένες του. Το μικροβίωμα του δέρματος επιτελεί ένα πολυδιάστατο αμυντικό, ρυθμιστικό, ανοσολογικό ρόλο και το χαρακτηρίζει μια μεγάλη ποικιλομορφία. Αντίθετα σε παθολογικές καταστάσεις του δέρματος βλέπουμε να κυριαρχεί «δικτατορικά» μόνο λίγοι πληθυσμοί, μια «ολιγαρχία μικροβίων».

Είναι από πολλά χρόνια γνωστός ο ρόλος ενός μικροβίου, του Propiobacterium Acnes στον μηχανισμό δημιουργίας της ακμής. Το μικρόβιο αυτό αγαπά να διεισδύει υπό κατάλληλες συνθήκες εντός του δέρματος στους σμηγματογόνους αδένες και να τους εποικίζει. Εκεί αλληλεπιδρά με την άμυνα του οργανισμού και πυροδοτεί μια «αντίδραση»  που βλέπουμε σαν φλεγμονή με τη μορφή σπυριών και κυστών. Συνεπώς το Propiobacterium Acnes είναι ένας βασικός παίχτης στη μετεξέλιξη της ακμής στο φλεγμονώδες στάδιο.

Νεότερες γνώσεις για το μικροβίωμα και την ακμή

Ωστόσο έχουμε ενδείξεις ότι στην εμφάνιση της ακμής παίζει ρόλο και μια γενικότερη αλλαγή στη μικροχλωρίδα (1). Έρευνες έδειξαν ότι στο ακνεϊκό δέρμα αυξάνονται πολύ οι πληθυσμοί των Πρωτεοβακτηρίων και των Ευβακτηρίων ενώ ελαττώνονται πολύ τα ακτινοβακτήρια. Κύριος εκπρόσωπος του φύλου των Ευβακτηρίων είναι οι Σταφυλόκοκκοι.  Οι Σταφυλόκοκκοι στο ακνεϊκό δέρμα είναι ανιχνεύσιμοι κυρίως στους φαγέσωρες («μαύρους πόρους») και τα σπυριά. Από την άλλη μπορεί ο συνολικός πληθυσμός των Ακτινοβακτηρίων εμφανίζει μείωση όμως από αυτά είναι κυρίαρχο το Propiobacterium Acnes.  Αυτό «κρύβεται» στο ασφαλές αναερόβιο περιβάλλον του σμηγματογόνου αδένα. Οι Σταφυλόκοκκοι αλληλοεπιδρούν με τους πληθυσμούς  P. Acnes στην επιφάνεια του δέρματος μέσω πρωτεϊνών-σημάτων πυροδοτώντας μια ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού μας σε τοπικό επίπεδο.

Και οι δύο πληθυσμοί εμφανίζουν αύξηση σε βάρος της υπόλοιπης μικροχλωρίδας και παράγουν πρωτεΐνες-σήματα. Αυτές πηγαίνουν στα κερατινοκύτταρα του δέρματος και πυροδοτούν το «χτύπημα του συναγερμού». Ο «συναγερμός» είναι η παραγωγή παραγόντων φλεγμονής (κυτοκινών). Αυτές καλούν τους «στρατιώτες» του οργανισμού (τα κύτταρα άμυνας) να πέσουν στη μάχη εναντίον των μικροβίων. Το αποτέλεσμα αυτών των μικροσκοπικών διεργασιών το βλέπουμε  σαν κόκκινο ευαίσθητο δέρμα με σπυριά, οζίδια και κύστες που κάνουν εμφάνιση γύρω από τους προσβεβλημένους σμηγματογόνους αδένες. Το πύο που βλέπουμε είναι το αποτέλεσμα αυτής της μάχης ανάμεσα τους «κακούς» πληθυσμούς της μικροχλωρίδας και τα κύτταρα άμυνας του οργανισμού.

Μικροβίωμα εντέρου και ακμή. Μια νέα προσέγγιση

Όπως έχουμε ξαναδιαβάσει το μικροβίωμα του εντέρου συγκεντρώνει το ενδιαφέρον των ερευνητών καθώς φαίνεται πως παίζει μεγάλο ρόλο σε μια σειρά παθήσεων (ενδεικτικά εδώ). Στη δική μας περίπτωση θα επικεντρώσουμε στο λεγόμενο άξονα εντέρου-δέρματος (2). Υπάρχουν λοιπόν αποδείξεις για μια αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ της μικροχλωρίδας του εντέρου και του δέρματος. Πιο συγκεκριμένα στην ακμή υπάρχει «συνομιλία» μέσω ενός καναλιού επικοινωνίας (του mTOR μονοπατιού) που προάγει την υπερπαραγωγή σμήγματος στο δέρμα και αλλαγές στη σύνθεση της μικροχλωρίδας του δέρματος (3). Αυτή η συνομιλία βρίσκει ευνοϊκό έδαφος από την αλλαγή στη μικροχλωρίδα του εντέρου λόγω της πλούσιας σε υδατάνθρακες και υψηλού γλυκαιμικού δείκτη διατροφής.

Ισορροπία στο μικροβίωμα και θεραπεία ακμής

Ο δερματολόγος έχοντας πλέον αντίληψη για την προστασία και αποκατάσταση της ισορροπίας του μικροβιώματος στην ακμή έχει αλλάξει την προσέγγιση του ασθενούς με ακμή. Κατ’ αρχήν η διατήρηση της διαταραχής της ισορροπίας του μικροβιώματος και η «απάντηση» του ανοσοποιητικού συστήματος έχουν σαν συνέπεια μια μόνιμη φλεγμονή στο δέρμα. Αυτό οδηγεί σε πιο επίμονη και σοβαρή ακμή. Συνεπώς η έγκαιρη αποκατάσταση της ισορροπίας του μικροβιώματος βοηθά στο «φρενάρισμα» της ακμής. Πως μπορεί να γίνει αυτό;

-Δερμοκαλλυντικά προϊόντα που σέβονται το φυσικό pH του δέρματος. Έτσι έχουμε ένα πιο ευνοϊκό μικροπεριβάλλον της επιδερμίδας. Δηλαδή έχουμε την αποκατάσταση της ποικιλομορφίας του μικροβιώματος και τον περιορισμό των «κακών» κυτταρικών πληθυσμών.

-Έντονα παρεμβατικοί χειρισμοί όπως βαριοί καθαρισμοί με συνεχές ζούληγμα του δέρματος και χρήση ισχυρών απολεπιστικών παραγόντων έχουν αντένδειξη. Αυτό γιατί ερεθίζουν με αποτέλεσμα ακόμη πιο ισχυρή ανοσιακή απάντηση από την άμυνα του δέρματος κι επιδείνωση της ακμής. Γι΄ αυτό πάντοτε δίνουμε ειδικές οδηγίες για περιποίηση μετά από τον ιατρικό καθαρισμό των ακνεϊκών φαγεσώρων .

-Χρήση ειδικών προϊόντων για την αποκατάσταση της ακεραιότητας του δερματικού φραγμού ειδικά όταν η θεραπεία προκαλεί έντονο ξεφλούδισμα. Αυτό θα δημιουργήσει κατάλληλες συνθήκες για ανανέωση της μικροχλωρίδας και μείωσης της φλεγμονής. Πλέον υπάρχουν φαρμακοτεχνικά προϊόντα που περιέχουν βακτηριακής προέλευσης μόρια και εκχυλίσματα. Αυτά λειτουργούν περίπου σαν «προβιοτικά του δέρματος» και χαρίζουν αναγέννηση του μικροβιώματος στην πάσχουσα περιοχή.

-Συστάσεις για διαιτολόγιο με περιορισμό τροφών με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη αλλά και συγκεκριμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Προσωπικά δίνω σύστάσεις για περιορισμό συγκεκριμένων γαλακτοκομικών προϊόντων χωρίς φυσικά υπερβολές. Ίσως σύντομα δούμε και οδηγίες για λήψη συγκεκριμένων προβιοτικών με σκοπό τη θεραπεία της ακμής.

Το μέλλον στα προβιοτικά;

Ο στόχος στην έρευνα του ρόλου των διαταραχών  του μικροβιώματος στην εμφάνισή της ακμής είναι η ανακάλυψη νέων στρατηγικών θεραπείας και νέων μικροβιοστατικών/αντιμικροβιακών ουσιών, που θα λειτουργούν περισσότερο σαν προβιοτικά. Τα νέα “προβιοτικά” προϊόντα θα χτυπούν τους «κακούς» κυτταρικούς πληθυσμούς. Tαυτόχρονα θα ρυθμίζουν και θα διορθώνουν την ποικιλομορφία της μικροχλωρίδας στην επιφάνεια του δέρματος. Η ελπίδα είναι αυτά τα προβιοτικά προϊόντα κάποτε να έρθουν στη θέση των τοπικών και συστηματικών αντιβιοτικών στη θεραπεία της ακμής. Κι αυτό έχει μεγάλη σημασία καθώς η μακροχρόνια χρήση των κλασικών αντιβιοτικών έχει πάντα τον κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικών μικροβιακών στελεχών στο δέρμα και αλλού στο σώμα.

Πηγές:

1) Skin microbiome and acne vulgaris: Staphylococcus, a new actor in acne.Dreno B, Martin R, Moyal D, Henley JB, Khammari A, Seité S. Exp Dermatol. 2017 Sep;26(9):798-803

2) The Gut Microbiome as a Major Regulator of the Gut-Skin Axis.Iman Salem, Amy Ramser, Nancy Isham, and Mahmoud A. GhannoumFront Microbiol. 2018; 9: 1459.

3) Gut microbiota and mTOR signaling: Insight on a new pathophysiological interaction.Noureldein MH, Eid AA Microb Pathog. 2018 May; 118():98-104.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στο www.mediteam.gr